Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne, 2025, T. 125
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.12153/9150
Browse
Recent Submissions
listelement.badge.dso-type Item , Obce księgi metrykalne z Archiwum Parafii w Kumowie(Wydawnictwo KUL, 2025) Bielak, Włodzimierz; Hamryszczak, Artur PawełArtykuł prezentuje nieznane cztery księgi metrykalne z XVII-XVIII wieku, odnalezione w archiwum parafialnym w Kumowie, w dekanacie chełmskim wschodnim. W wyniku badań udało się ustalić pochodzenie wspomnianych ksiąg z parafii Rudna w dekanacie parczewskim. Nieznane są jednak losy tych metrykaliów i dlaczego znalazły się w parafii w Kumowie. Odnalezione metryki nie są do tej pory znane badaczom, a ich opracowanie wychodzi naprzeciw postulatom skatalogowania zachowanych ksiąg metrykalnych Lubelszczyzny. W artykule nie dokonano analizy procesów demograficznych zachodzących w Lubelskiem, a jedynie dostarczono nowych danych do pracy przyszłym badaczom tych kwestii, m.in. wykaz chrztów, małżeństw i zgonów, formy sporządzania zapisów metrykalnych itp. The article presents four unknown parish registers from the 17th and 18th centuries, found in the parish archives in Kumów, in the eastern Chełm deanery. The research allowed us to determine that the aforementioned books originated from the parish of Rudna in the deanery of Parczew. However, the fate of these records and the reason behind their appearance in the parish in Kumów remain unknown. The records found are not yet known to researchers, and their compilation meets the requirements for cataloguing the preserved registry books of the Lublin region. The article does not analyse demographic processes occurring in the Lublin region, but merely provides new data for future researchers of these issues, including a list of baptisms, marriages and deaths, forms of record keeping, etc.listelement.badge.dso-type Item , Dokumentacja w kancelariach parafialnych w świetle postanowień synodów diecezjalnych z okresu międzywojennego (1918-1939). Zagadnienia wybrane(Wydawnictwo KUL, 2025) Bujak, GrzegorzPo odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Kościół podjął szereg działań w celu usunięcia ograniczeń z okresu zaborów i uporządkowania własnych struktur. Ważnym instrumentem porządkowania i reformowania sytuacji w poszczególnych diecezjach stały się synody diecezjalne. W ich statutach podejmowana była różnorodna problematyka, w tym dotycząca zagadnień funkcjonowania administracji diecezjalnej na różnych poziomach. Tematem niniejszego artykułu będzie omówienie najważniejszych postanowień synodów diecezjalnych z okresu międzywojennego dotyczących wybranych grup dokumentacji powstającej w parafiach i zasad jej prowadzenia. Po zarysowaniu organizacji pracy w kancelariach parafialnych przedstawione zostaną cztery główne rodzaje prowadzonej tam dokumentacji: księgi metrykalne, dokumentacja dotycząca działalności gospodarczej i finansowej, działalności duszpasterskiej i wizytacji parafii. After Poland regained independence in 1918, the Church undertook a series of measures to remove the restrictions imposed during the period of partition and to reorganize its own structures. Diocesan synods have become an important instrument for organising and reforming the situation in individual dioceses. Their statutes addressed a variety of issues, including those concerning the functioning of diocesan administration at various levels. This article discusses the most important decisions of diocesan synods from the interwar period concerning selected groups of documentation created in parishes and the rules for maintaining it. After outlining the organization of work in parish offices, four main types of documentation kept there will be presented, namely registry books, as well as records concerning economic and financial activities, pastoral activities, and parish visitations.listelement.badge.dso-type Item , Bookplates and gift inscriptions on books from the libraries of priests from the Lutsk-Zhytomyr Diocese of the Roman Catholic Church(Wydawnictwo KUL, 2025) Didora, LarysaThe purpose of this article is to study the bookplates and gift inscriptions on books from the libraries of priests of the Lutsk-Zhytomyr Diocese of the Roman Catholic Church, which are kept in the Department of library collections and historical collections of the Institute of Book Studies of the V. I. Vernadsky National Library of Ukraine (VNLU). Methodology: the study employs paleographic and historical-chronological methods. The scientific novelty of the study lies in the fact that, for the first time, fragments from the libraries of the clergy of the Lutsk-Zhytomyr Diocese are being introduced into scholarly circulation after being transferred to the State Public Library of Ukraine (now the V. I. Vernadsky National Library of Ukraine) as part of the Berdyhiv Social-Historical and Economic Museum's library collection (1926-1954) after its closure in the 1950s. Additionally, the article will, for the first time, present bookplates from the libraries of dioesan priests, such as stamps from private libraries, handwritten autographs, supralibros, and four gift inscriptions. An appendix at the end of the article provides a catalogue of books from these collections. Celem niniejszego artykułu jest analiza ekslibrisów i dedykacji na książkach pochodzących z bibliotek księży łucko-żytomierskiej diecezji rzymskokatolickiej, które są przechowywane w dziale zbiorów bibliotecznych i historycznych Instytutu Nauk o Książkach Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W.I. Wernadskiego (VNLU). Metodologia: w niniejszym opracowaniu zastosowano metody paleograficzne i historyczno-chronologiczne. Nowatorski charakter badania polega na tym, że po raz pierwszy fragmenty zbiorów bibliotecznych duchownych diecezji łucko-żytomierskiej zostały wprowadzone do obiegu naukowego po przekazaniu ich do Państwowej Biblioteki Publicznej Ukrainy (obecnie Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W.I. Wernadskiego) jako część zbiorów bibliotecznych Muzeum Społeczno-Historyczno-Gospodarczego w Berdyczowie (1926-1954) po jego zamknięciu w latach 50. XX wieku. Ponadto w artykule po raz pierwszy zostaną zaprezentowane ekslibrisy z bibliotek księży diecezjalnych, takie jak pieczęcie z bibliotek prywatnych, odręczne dedykacje, supralibros oraz cztery inskrypcje podarunkowe. W załączniku na końcu artykułu znajduje się katalog książek z tych zbiorów.listelement.badge.dso-type Item , "Seminare. Poszukiwania naukowe" – geneza, profil tematyczny i środowisko naukowe w początkowym okresie istnienia (1975-1987/88). W pięćdziesięciolecie powstania czasopisma(Wydawnictwo KUL, 2025) Gocko, JerzyArtykuł podejmuje temat genezy, profilu tematycznego oraz środowiska naukowego salezjańskiego czasopisma naukowego "Seminare. Poszukiwania naukowo-pastoralne" (od 2004 roku, t. 20 - Poszukiwania naukowe) w pierwszym etapie jego rozwoju, obejmującym lata 1975-1987/1988 (t. 1-9). Impulsem do tej refleksji stało się pięćdziesięciolecie periodyku, które skłania do spojrzenia wstecz - nie tylko po to, by odnotować fakty, ale również, by uchwycić klimat i dynamikę jego początków. W pierwszej części, korzystają z analizy historycznej oraz zachowanych dokumentów, przedstawiono okoliczności powstania pisma w środowisku salezjańskim wraz z uwarunkowaniami, które wpływały na jego kształt. W dalszej kolejności, w oparciu o analizę bibliometryczną, ukazano proces formowania się pastoralnego profilu czasopisma, a także sposób, w jaki redakcja stopniowo otwierała się na autorów spoza pierwotnego kręgu. Końcowa część opracowania to próba całościowej klasyfikacji artykułów naukowych z badanego okresu według głównych dziedzin nauki i dyscyplin, w zgodzie z aktualną Klasyfikacją dziedzin i dyscyplin naukowych oraz dyscyplin artystycznych, z jednoczesnym uwzględnieniem bardziej szczegółowego podziału w obrębie nauk teologicznych, zaproponowanego w konstytucji apostolskiej Sapientia Christiana. Analiza potwierdziła wyraźną przewagę publikacji o profilu teologiczno-pastoralnym, dobrze odzwierciedlających priorytety duszpasterskie Kościoła w Polsce w epoce posoborowej, szczególnie w obszarze katechizacji, duszpasterstwa młodzieży i rodzin. Nie bez znaczenia pozostaje również obecność tekstów poświęconych duchowości salezjańskiej, które nadawały pismu rozpoznawalny charakter i odgrywały ważną rolę w kształtowaniu salezjańskiej tożsamości oraz formacji duchowej. The article discusses the origins, thematic profile and scientific environment of the Salesian scientific journal Seminare. Learned and Pastoral Investigations (since 2004, vol. 20: Learned Investigations) in the first stage of its development, covering the years 1975-1987/88 (wol. 1-9). This reflection was motivated by the fiftieth anniversary of the periodical, which prompts us to look back - not only to record the facts, but also to capture the atmosphere and dynamics of its beginnings. The first part presents th circumstances surrounding the creation of the magazine in the Salesian community, along with the conditions that influenced its form, using historical analysis, as well as the way iin which the editorial team gradually became more inviting to authors from outside the original circle. The final part of the study is an attempt at a comprehensive classification of scientific articles from the period under review according to the main fields of science and disciplines of the arts, while taking into account a more detailed division within the theological sciences, as proposed in the Sapientia Christiana apostolic constitution. The analysis confirmed the clear predominance of publications with a theological and pastoral profile, which accurately reflect the pastoral priorities of the Church in Poland in the post-conciliar era, particularly in the areas of catechesis, youth ministry and family ministry. The presence of texts devoted to Salesian spirituality is also significant, as they gave the magazine its distinctive character and played an essential role in shaping Salesian identity and spiritual formation.listelement.badge.dso-type Item , Współpraca ks. Profesora Wincentego Myszora z polskim środowiskiem naukowym w świetle korespondencji(Wydawnictwo KUL, 2025) Gołda, AgnieszkaKsiądz prof. dr hab. Wincenty Myszor (1941-2017), patrolog, koptolog, wieloletni pracownik Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie oraz Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, pozostawił po sobie spuściznę epistolarną, przechowywaną w Archiwum Archidiecezjalnym w Katowicach. Odnaleziono w niej lity będące egzemplifikacją kontaktów badacza z polskim środowiskiem naukowym (teologami, patrologami, filozofami, historykami, bizantynologami, filologami, socjologami). Zanalizowana na potrzeby artykułu korespondencja uzupełnia wiedzę na temat rozwoju kariery naukowej ks. W. Myszora, ponieważ opisowi poddano formy relacji naukowych, w tym wielowymiarowy charakter współpracy publikacyjnej z redaktorami czasopism oraz wydawnictw informacyjnych. Omówiono ponadto listy, w których świetle można poznać szczegóły projektów naukowych z jego udziałem, także znajomości "recenzenckie" i "konsultacyjne". Korespondencja pozwoliła też odtworzyć zaangażowanie badacza w wydarzenia środowiska patrologów, takie jak sympozja, wyprawy badawcze, oraz przynależność do stowarzyszeń i komisji zrzeszających historyków kultury wczesnochrześcijańskiej. Rev. Professor (dr hab.) Wincenty Myszor (1941-2017), patrologist, Coptologist, long-time employee of the Catholic Theology Academy in Warsaw and the Faculty of Theology at the University of Silesia in Katowice, left behind a collection of letters, presrved in the Archdiocesan Archives in Katowice. It contains letters illustrating the researcher's contacts with the Polish academic community (theologians, patristic scholars, philosophers, historians, Byzantinists, philologists, sociologists). The correspondence analysed for the purposes of this article supplements our knowledge of the acadmic career of rev. W. Myszor, as it describes the forms of scholarly interactions, including the multidimensional nature of his publishing cooperation with editors of journals and informative publications. The letters were also discussed, which shed light on the details of the scientific projects in which he participated, as well as his 'reviewer' and 'consultant' connections. The correspondence also allowed us to reconstruct the researchers's involvement in events related to patristics, such as symposia, research expeditions, and membership in associations and committeees bringing together historians of early Christian culture.listelement.badge.dso-type Item , Portatyl z kościoła karmelitów trzewiczkowych w Trembowli na Ukrainie (1734-1735)(Wydawnictwo KUL, 2025) Grabowska, Bożena; Śmierzchalski-Wachocz, DariuszW listopadzie 2023 roku na strychu plebanii parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Opalewie w trakcie prac porządkowo-remontowych odnaleziono drewniany portatyl z Trembowli. Miał go przywieźć w 1945 roku ks. Artur Marynowski, pierwszy proboszcz parafii Opalewo. Z napisów ołówkiem znajdujących się na zabytku wynika, że zawierał relikwie św. Prudencji i należał do konwentu Karmelitów w Trembowli, prowincji ruskiej. Zakonnikom podarował go w 1735 roku arcybiskup ormiański Lwowa Jan Tobiasz Augustynowicz. W latach 30. XX wieku ich autentyczność potwierdził ordynariusz łaciński Lwowa bp Bolesław Twardowski herbu Ogończyk. Portatyl jest więc cennym źródłem informacji o relacjach między duchowieństwem rzymskokatolickim a katolickim obrządku ormiańskiego we Lwowie. In November 2023, a wooden portable altar from Terebovlia was discovered during cleaning and renovation works in the attic of the rectory of the Parish of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Opalewo. It was probably brought there in 1945 by Father Arthur Marynowski, the first parish priest of Opalewo. Pencil inscriptions on the item indicate that it contained the relics of St Prudentiana and belonged to the Carmelite convent in Terebovlia, in the Ruthenian province. It was dondated to the monks in 1735 by Jan Tobiasz Augustynowicz, the Armenian Archbishop of Lviv. In the 1930s, their authenticity was confirmed by the Latin Ordinary of Lviv. Bishop Bolesław Twardowski of the Ogończyk coat of arms. The portable altar is therefore a valuable source of information about relations between the Roman Catholic clergy and the Armenian Catholic clergy in Lviv.listelement.badge.dso-type Item , Bilans strat diecezji pińskiej w okresie II wojny światowej – próba podsumowania(Wydawnictwo KUL, 2025) Hałaburda, MarekDziałania wojenne oraz okupacja niemiecka i sowiecka przyniosły Kościołowi katolickiemu ogromne straty. Dotyczy to zarówno wymiaru osobowego, jak i materialnego. Szczególną ofiarę poniosły (archi)diecezje położone na dawnych Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej. Dla kresowych jednostek administracji kościelnej koniec wojny nie oznaczał powrotu do normalności. Rozpoczynał kolejny etap walki o przetrwanie w nowych realiach politycznych. W takiej sytuacji znalazła się także diecezja pińska. Wybuch II wojny światowej i wkroczenie Armii Czerwonej do stolicy biskupstwa oznaczały faktyczną likwidację jej struktur. W wyniku represji hitlerowskich i sowieckich kadry duchowieństwa zmniejszyły się o 30%. Od pocisków i bomb uszkodzonych zostało wiele świątyń. Częściowemu zniszczeniu lub rozproszeniu uległy zbiory archiwalne i biblioteka seminaryjna. Po zakończeniu wojny nastąpił podział diecezji na dwie części. Większa znalazła się w granicach Białoruskiej SRR. Pozostałym w granicach PRL skrawkiem zarządzał administrator apostolski rezydujący w Drohiczynie nad Bugiem. Niniejszy artykuł ma na celu ukazanie sytuacji diecezji pińskiej po zakończeniu II wojny światowej, rozumianej jako bilans strat poniesionych w latach 1939-1945. The warfare of World War II and the German and Soviet occupation took a heavy toll on the Catholic Church, including both the personal and material dimensions. A particular loss was incurred by (arch)dioceses located in the former Eastern Borderlands of the Second Polish Republic. For borderland church administration units, the end of the war did not mean a return to normal, but rather a next stage of the struggle for survival in the new political realities. The Diocese of Pińsk was also in such a situation. The outbreak of World War II and the entry of the Red Army into the bishopric's capital marked that de facto liquidation of its structures. As a result of Nazi and Soviet repression, clergy cadres were reduced by 30%. Many temples were damaged from shells and bombs. The archival collection and the seminary library were partially destroyed or dispersed. After the war ended, the diocese was divided into two parts. The larger one was annexed within the borders of the Byelorussian SSR. The small part that remained within the borders of the Polish People's Republic was administered by an apostolic administrator residing in Drohiczyn on the Bug River. This article aims to showcase the situation of the Diocese of Pińsk after the end of World War II, in a form of a balance sheet of losses suffered in 1939-1945.listelement.badge.dso-type Item , Budowa „Czerwonego kościoła” w Mińsku w relacjach polskiej prasy wileńskiej 1906-1910(Wydawnictwo KUL, 2025) Jurkowski, RomanNeoromański kościół pw. św. Symeona i św. Heleny, zwany "Czerwonym kościołem" jes jednym z najcenniejszych zabytków architektonicznych Mińska, stolicy Białorusi. Zbudowany został w latach 1906-1910 przez polskiego ziemianina Edwarda Woyniłłowicza dla uczczenia pamięci jego przedwcześnie zmarłych dzieci. Celem artykułu jest pokazanie procesu budowy kościoła przedstawianego w relacjach mińskich korespondentów polskich gazet wychodzących w Wilnie. Artykuł składa się z ośmiu części, zawierających obszerne fragmenty z relacji prasowych dotyczących poświęcenia kamienia węgielnego, powstania i organizacji komitetu budowy, zbierania składek i kwestii własności gruntu pod kościół, opisu samej budowy kościoła i jego wież, urządzania wnętrza kościoła, kontrowersji wokół budowy, stosunku nacjonalistów rosyjskich do katolicyzmu i budowania kościołów, kwestii organizacji nowej parafii. Artykuł zamyka opis uroczystości poświęcenia nowego kościoła w 1910 roku. Wartość naukowa tych relacji prasowych, obok przypomnienia ważnych wydarzeń z dziejów kościoła św. Symeona i św. Heleny, polega także na cennych opisach wyglądu wnętrza świątyni. Jest to szczególnie ważne wobec niemal całkowitego braku dokumentacji fotograficznej przedstawiającej pierwotny wygląd wnętrza kościoła, który w czasach sowieckich był wielokrotnie przebudowywany. The Neo-Romanesque Church of Saints Simon and Helena, also known as the 'Red Church', is one of the most valuable architectural monuments in Minsk, the capital of Belarus. It was built between 1906 and 1910 by Polish landowner Edward Woyniłłowicz to commemorate his prematurely deceased children. The aim of this article is to show the process of erecting the church as presented in the reports of Polish correspondents based in Minsk for newspapers published in Vilnius. It consists of eight parts, containing extensive excerpts from press reports concerning: the laying of the foundation stone, the establishment and organisation of the building committee, the collection of donation and the issue of land ownership of the church, the controversy surrounding the construction, the attitude of Russian nationalists towards Catholicism and the building of churches, and the organisation of the new parish. The article concludes with a description of the consecration ceremony of the new church in 1910. The scietific value of these press reports, apart from recalling important events in the history of the Church of St Simon and Helena, also lies in their valuable descriptions of the interior of the temple. This is particularly important given the very scarce photographic documentation depicting the original appearance of the church interior, which was rebuilt several times during the Soviet era.listelement.badge.dso-type Item , Średniowieczne biskupie insygnia i inne metalowe akcesoria grobowe w zbiorach Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu(Wydawnictwo KUL, 2025) Kaczmarek, Romuald; Witkowski, JacekZestaw dziewięciu średniowiecznych przedmiotów pochodzących z grobów biskupich we wrocławskiej katedrze to drugi najliczniejszy tego typu zespół w Polsce. Ma on zróżnicowaną chronologię, od XIII do XV wieku. Są to kielichy z patenami, pektorał, pierścienie, zapinka. Literatura im poświęcona nie jest obfita. Celem artykułu jest porządkująca prezentacja tego zespołu wraz ze wstępną charakterystyką poszczególnych zabytków, rozszerzoną o nowe spostrzeżenia, a w niektórych przypadkach także z krytyką wyrażonych dotąd sądów. Dzięki przeprowadzonym badaniom spektometryczym uzyskano też pewność co do materiałów użytych do wykonania dzieł. Srebrny kielich z pateną pozyskano w 1887 roku z grobu bp. Jodoka z Rožemberka (1456-1467), są one dziełem drugiej połowy XIII wieku i zostały użyte wtórnie przy pochówku. Wszystkie pozostałe przedmioty były wydobyte w ciągu kilku dni w grudniu 1950 roku, w trakcie prac przy odbudowie katedry po zniszczeniach II wojny światowej. Pierścień z grobu biskupa Lubusza (Lebus) - Apteczki z Ząbkowic/Frankenstein (1345-1352), pochowanego w katedrze wrocławskiej, wykonano ze złota i ozdobiono szafirem. Zapinka brązowa i zapewne pierwotnie złocona z grobu bp. Henryka z Wierzbnej (1302-1319) jest przedmiotem innego gatunku, wręcz pospolitym i może użytym tylko do pochówku. Ostatnia grupa to przedmioty z grobu biskupa wrocławskiego Konrada IV Oleśnickiego 91417-1447): kielich z pateną, pierścień i pektorał. Miedziane naczynia liturgiczne nie noszą żadnych śladów złoceń, są typowymi przedmiotami wykonanymi na potrzeby pochówku. Pierścień był bardzo prowizorycznie naprawiany, chyba tuż przed pochówkiem. Rozpłaszczone końce obrączki są zdobione intrygującym motywem korony, a nieduży kamień bądź imitacja ma kształt piramidalny. Niewątpliwie najcenniejszy jest srebrny, złocony pektorał w formie krucyfiksu, który mógł należeć do Konrada, jeszcze zanim został biskupem. The collection of nine medieval relics from the bishops' tombs in Wrocław Cathedral is the second largest colletion of its kind in Poland. It boasts a varied chronology, ranging from the 13th to the 15th century, and includes chalices with patens, a pectoral cross, rings and a buckle. The literature devoted to them in scarce. The aim of this article is to provide an ordered presentation of this collection, together with a preliminary description of individual ites, expanded with new observations and, in some cases, criticism of previously expressed opinions. Spectometric tests also provided certainty as to the materials used to create the works. The silver chalices with a paten were obtained in 1887 from the tomb of Bishop Jodok of Rožemberk (1456-1467). They date back to the second half of the 13th century and were reused for the burial. All other items were excavated within a few days in December 1950, during the reconstruction of the cathedral after the destruction of World War II. The ring from the tomb of bishop Tomasz II (1270-1292) is silver and gilded, ending in lion heads and originally featuring a large oval stone. The ring from the tomb of Bishop of Lubusz/Lebus – Apeczko from Ząbkowice/Frankenstein (1345-1352), buried in Wroclaw Cathderal, was made of gold and decorated with sapphire. The bronze buckle, probably originally gilded, from the tomb of Bishop Henryk from Wierzbna/Würben (1302-1319) is an object of a different kind, quite common and perhaps used only for burial. The last group consists of items from the tomb of Konrad IV of Oleśnica/Öls, Bishop of Wroclaw (1417-1447): a chalice with a paten, a ring and a pectoral cross. The copper liturgical vessels bear no traces of gilding and are typical items made for burial purposes. The ring had been repaired only provisionally, probably just before burial. The flattened ends of the ring are decorated with an intriguing crown motif, and the small stone or imitation stone is pyramid-shaped. Undoubtedly, the most valuable item is the silver, gilded pectoral cross in the form of a crucifix, which may have belonged to Konrad before he became a bishop.listelement.badge.dso-type Item , Rękopis archiwalny i biblioteczny. Dwa wykłady Piotra Bańkowskiego wygłoszone w trakcie kursu dla archiwistów (KUL, Lublin 1956, 1961)(Wydawnictwo KUL, 2025) Kaliszuk, JerzyDługoletni spór między archiwistami i bibliotekarzami o rozgraniczenie rękopisów o charakterze archiwalnym od rękopisów o charakterze bibliotecznym i w konsekwencji o ich przynależność do odpowiedniej instytucji osiągnął swoje apogeum w latach 50. XX wieku. W tym okresie doszło do przemieszczeń zbiorów, przede wszystkim rękopisów z bibliotek do archiwów, przy gwałtownym sprzeciwie środowiska bibliotekarskiego. Tarcia te znalazły odzwierciedlenie w dwóch wykładach Piotra Bańkowskiego (w owym czasie redaktora "Archeionu"), wygłoszonych w trakcie organizowanych przez KUL kursów dla archiwistów kościelnych - w 1956 i 1961 roku. Oba wykłady zachowały się w spuściźnie P. Bańkowskiego w Archiwum PAN i stanowią ważny głos nie tylko w kwestii definicji archiwalnych i bibliotecznych, ale także są świadectwem upowszechniania określonych treści w środowisku archiwistów kościelnych. The long-standing dispute between archivists and librarians over the distinction between archival manuscripts, and library manuscripts, and consequently over their affiliation with the appropriate institution, reached its peak in the 1950s. During this period, collections, primarily manuscripts, were moved from libraries to archives, despite fierce opposition from the librarian community. These tensions were reflected in two lectures given by Piotr Bańskowski (the then editor of Archeion) during courses for church archivists organized by the Catholic University of Lublin in 1956 and 1961. Both lectures have been preserved in P. Bańkowski's heritage collection in the Archives of the Polish Academy of Sciences and constitute an important voice not only in the matter of archival and library definitions, but also testify to the dissemination of a certain message among church archivists.listelement.badge.dso-type Item , Dzwony świątyń katolickich z terenu diecezji kieleckiej utracone w czasie I wojny światowej(Wydawnictwo KUL, 2025) Karkocha, MałgorzataW czasie I wojny światowej Kościół katolicki poniósł dotkliwe straty w dziedzinie budownictwa sakralnego, wyposażenia, środków kultu, księgowości parafialnej, zasobów bibliotek, paramentów liturgicznych, a nawet dzwonów. Na podstawie materiałów gromadzonych w Archiwum Diecezjalnym w Kielcach udało się ustalić, że z terenu diecezji kieleckiej, znajdującej się pod austriacko-węgierskim zarządem wojskowym, przepadło ponad 180 dzwonów i sygnaturek kościelnych, w tym wiele zabytkowych, o wyjątkowej wartości historyczno-artystycznej. Zasadniczym powodem utraty instrumentów były rekwizycje na cele militarne. Mniejsze znaczenie miały zbiórki metali kolorowych oraz same działania wojenne. Największe nasilenie akcji rekwizycyjnej nastąpiło latem 1916 roku. Rzecz oczywista, nikt nie oddawał dzwonów chętnie i dobrowolnie. Niejednokrotnie na tym tle dochodziło do gwałtownych starć między wojskiem a gorąco przywiązaną do swych dzwonów ludnością. Inną formą obrony zagrożonych instrumentów było ich ukrywanie. Księża zaś rozwinęli szeroką akcję apelacyjną, polegającą na składaniu podań o zwrot szczególnie cennych obiektów, sięgających nieraz najodleglejszych czasów. W ten sposób udało się ocalić od przetopienia ponad 30 zabytkowych instrumentów. Do artykułu dołączony został aneks zawierający wykaz dzwonów skonfiskowanych przez władze okupacyjne z terenu diecezji kieleckiej w okresie wielkiej wojny. During World War I, the Catholic Church suffered severe losses in terms of sacred buldings, furnishings, religious artefacts, parish accounts, library resources, liturgical vestments and even church bells. Based on materials collected in the Diocesan Archives in Kielce, it has been established that from the territory of the Diocese of Kielce, which was under Austrian-Hungarian military administration, over 180 church bells and ave bells were lost, including many old ones of exceptional historical and artistic value. The main reason for the loss of instruments was requisitioning for military purposes. The collection of non-ferrous metals and the military operations themselves were of lesser importance. The requisitioning campaign reached its peak in the summer og 1916. Obviously, the bells were not given willingly or voluntarily. This often led to violent clashes between the military and the population, who were deeply attached to their bells. Another way of protecting enangered instruments was to hide them. The priests launched a broad appeal campaign, submitting requests for the return of particularly valuable objects, some of which dated back to the most distant times. In this way, over 30 historic instruments were saved from being melted down. The article is accompanied by an appendix containing a list of bells confiscated by the occupying authorities from the Kielce Diocese during the Great War.listelement.badge.dso-type Item , Działalność Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego na kieleckiej Karczówce w latach 1918-1972(Wydawnictwo KUL, 2025) Kupczewska, MonikaArtykuł przedstawia okoliczności przybycia Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego, założonego w 1894 roku przez bp. Józefa Sebastiana Pelczara, do Kielc, na Karczówkę oraz działalność sióstr w latach 1918-1972, obejmującą pracę wychowawczo-opiekuńczą i wydawniczą, realizowaną w ramach założonej na Karczówce Drukarni św. Józefa. Podejmuje także próbę odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób działalność Drukarni św. Józefa wpłynęła na realizację charyzmatu zgromadzenia w kontekście zmieniających się realiów polityczno-społecznych. Bazę źródłową artykułu stanowią dotychczas nieudostępniane dokumenty archiwalne zdeponowane w Archiwum Głównym Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie, Archiwum Diecezjalnym w Kielcach oraz Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Całość uzupełnia odtworzony wykaz sióstr posługujących na Karczówce w okresie działalności tego domu zakonnego oraz spis przygotowanych i wydrukowanych przez nie publikacji książkowych. This article explores the circumstances surrounding the arrival of the Congregation of the Sister Servants of the Sacred Heart of Jesus - founded in 1894 by Bishop Józef Sebastian Pelczar - in the Karczówka district of Kielce, and examines the sisters' activities between 1918 and 1972. The article discusses their educational, aregiving and publishing work, the latter conducted through the St Joseph Printing House established in Karczówka. It also explores how the Printing House contributed to the implementation of the congregation's charism amid evolving political and social contexts. The source material for this study comprises previously unpublished archival documents preserved in the Main Archives of the Congregation of the Sister Servants of the Sacred Heart of Jesus in Kraków, the Diocesan Archives in Kielce, and the Archives of Modern Records in Warsaw. The study is supplemented by a reconstructed register of sisters who served in Karczówka during the convent's operation, as well as a list of books prepared and printed by them.listelement.badge.dso-type Item , Straty archiwaliów diecezji kieleckiej w latach 1939-1945(Wydawnictwo KUL, 2025) Kwaśniewski, AndrzejStraty akt diecezji kieleckiej w czasie drugiej wojny światowej zostały oszacowane na podstawie źródeł archiwalnych podanych krytyce oraz uzupełnieniu danych poprzez przywołanie literatury. Kuria Diecezjalna w Kielcach straciła poprzez spalenie akta 576 kapłanów obejmujące 192 fascykuły. Zniszczono głównie aktualne akta dwudziestowieczne księży żyjących. Strata kadrowa Archiwum Diecezjalnego w Kielcach to osoba ks. Franciszka Mazurka wywiezionego i uśmierconego w niemieckim obozie koncentracyjnym. Ks. F. Mazurek był pierwszym organizatorem nowoutworzonej instytucji. Po jego śmierci pod naciskiem władz okupacyjnych wywieziono również zasób Archiwum Diecezjalnego w Kielcach z kurii do klasztoru na Karczówce w Kiecach. Straty archiwów parafialnych dotyczyły archiwaliów staropolskich oraz akt dziewiętnastowiecznych i dwudziestowiecznych. Archiwa parafialne złożone były ze zbioru ksiąg metrykalnych oraz pozostałych akt nazywanych w źródłach „aktami parafialnymi”, które były w praktyce aktami niemetrykalnymi. Największe straty w archiwach parafialnych na ternie diecezji wystąpiły w parafiach, które były bezpośrednim teatrem działań wojennych. W Parafiach Szydłów, Stopnica, Oleśnica, Pacanów, Lisów i Skalbmierz zniszczone zostały akta staropolskie oraz dziewiętnastowieczne i współczesne. Parafie te utraciły szereg źródeł niemetrykalnych sięgających epoki staropolskiej. Wśród wymienionych Parafia Pacanów odznaczała się wyjątkowo bogatym zasobem źródeł niemetrykalnych z okresu XVII i XVIII wieku oraz dziewiętnastowiecznych. Całkowicie zniszczone zostały akta Parafii Kargów. Jednak w tej parafii nie było przed zniszczeniem staropolskich akt metrykalnych. W Parafii Tuczępy utracone zostały metrykalia staropolskie; zachowały się metrykalia dziewiętnastowieczne, jednak zdekompletowane. W parafiach Świniary Zborówek i Potok utracone zostały akta parafialne -niemetrykalne, akta metrykalne od czasów staropolskich ocalały jednak zdekompletowane. Straty mniejszych rozmiarów, zdekompletowanie i rozproszenie zasobu dotyczy parafii Koniecpol, Goleniowy, Kurzelów i Chęciny. Dziś zasób tych instytucji znajduje się archiwach parafialnych, archiwum diecezjalnym, instytucjach państwowych oraz zapewne w rękach prywatnych. Staropolskie metrykalia z Koniecpola, Goleniów i Kurzelowa częściowo ocalały poprzez działalność instytucji państwowych. Obecnie księgi metrykalne z Koniecpola przechowywane są w Archiwum Państwowym w Kielcach, księgi metrykalne z Kurzelowa w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi, księga metrykalna z Goleniów w Archiwum Państwowym w Częstochowie. Straty mniejszych rozmiarów i dotyczące akt kancelaryjnych nie mających wówczas statusu archiwalnego dotyczą parafii: Proszowice, Bodzentyn, Daleszyce, Słupia k. Jędrzejowa, Rokitno, Chrząstów, Kluczewsko, Krasocin, Szczekociny, Obiechów, Wodzisław, Małogoszcz, Jurków, Kielce – Parafia Niepokalanego Serca Matki Boże, Białogon, Masłów, Suków, Gnojno, Chrząstów, Kluczewsko, Rokitno, Brzeziny, Masłów, Krasocin, Białogon i in. Losy wojny doprowadziły do utraty archiwaliów zniszczonych w działaniach wojennych i w chaosie przemarszu wojsk sowieckich. W alternatywnym wyniku wojny przez archiwaliami kieleckim jawiło się widmo zagrożenia niemieckim rabunkiem. The losses of the Kielce dioceses archives during World War II were estimated on the basis of archival sources that were critically examined and supplemented with data from the literature. The Diocesan Curia in Kielce lost the files of 576 priests, comprising 192 fascicles, which were burned. Most of the files destroyed were 20-th century files of living priests. The loss of personnel at the Diocesan Archives in Kielce was the death of Fr. Franciszek Mazurek, who was deported and killed in a German concentration camp, and who was the first organizer of the newly created institution. After his death, under pressure from the occupation authorities, the resources of the Diocesan Archives in Kielce were also transported from the curia to the monastery in Karczówka in Kielce. The losses of parish archives consisted of a collection of registry books and other records, referred to in sources as "parish records", which in practice were non-registry records. The greatest losses in the parish archives in the dioceses occurred in parishes that were directly affected by the war. In the parishes of Szydłów, Stopnica, Oleśnica, Pacanów, Lisów and Skalbmierz, ancient Polish, 19-th century, and contemporary records were destroyed. These parishes lost a number of non-registry sources dating back to the ancient Polish era. Among those mentioned, the parish of Pacanów was distinguished by its exceptionally rich collection of non-metric sources from the 17th, 18th and 19th centuries. The records of the parish of Kargów were completely destroyed. However, this parish did not have any ancient Polish metric records before the destruction. In the parish of Tuczępy, ancient Polish records were lost; 19-th century records have been preserved, but they are incomplete. In the parishes of Świniary, Zborówek and Potok, non-metric parish records were lost, while mteric records from ancient Polish times survived, albeit incomplete. Smaller losses, incompletness, and dispersion of resources affected the parishes of Koniecpol, Goleniowy, Kurzelów and Chęciny. Today, the resourcces of these institutions are located in parish archives, diocesan archives, state institutions, and probably in private hands. Ancient Polish records from Koniecpol, Goleniów and Kurzelów have been partially preserved thanks to the activities of state institutions. Currently, the registry books from Kurzelów in the Józef Piłsudzki Provincial and Municipal Public Library in Łódź, and the registry books from Goleniów in the State Archives in Częstochowa. Smaller losses concerning office files that did not have archival status at the time concern the parishes of Proszowice, Bodzentyn, Daleszyce, Słupia near Jędrzejów, Rokitno, Chrząstów, Kluczewsko, Krasocin, Szczekociny, Obiechców, Wodzisław, Małogosz, Jurków, Kielce - the parish of the Immaculate Heart of the Mother of God, Białogon, Masłów, Suków, Gnojno, Chrząstów, Kluczewsko, Rokitno, Brzeziny, Masłów, Krasoin, Białogon and others. The fate of the war led to the loss of archives destroyed in military operations and in the chaos of the Soviet army's passage. In an alternative outcome of the war, the Kielce archives faced the threat of German looting.listelement.badge.dso-type Item , Praca na Litwie ks. Adolfa Trusewicza ze Zgromadzenia Misji(Wydawnictwo KUL, 2025) Marecki, JózefW Archiwum Instytutu Wydawniczego Księży Misjonarzy “Nasza Przeszłość” znajdują się wspomnienia ks. Adolfa Trusewicza CM, który po II wojnie światowej duszpasterzował na Litwie. Tekst dostarcza wielu interesujących wiadomości o życiu litewskich katolików, złożonych relacjach społeczo-politycznych i religijnych na terenie Związku Sowieckiego, codziennych problemach kapłanów pracujących w trudnych warunkach komunistycznej rzeczywistości, ich osobistych kontaktach oraz zmaganiach z urzędnikami państwowych władz. Autor wspomnień przedstawił obiektywny obraz środowisk polskich na terenie Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. To także interesująca lektura o odradzającym się w latach 90. XX wieku Kościele katolickim w państwie litewskim i kontaktach duchowieństwa litewskiego z polskimi kapłanami. Pisane z perspektywy czasu wspomienia są wyważonym, aczkolwiek subiektywnym osądem duszpasterskiej działalności i spostrzeżeń autora. The archives of the 'Nasza Przeszłość' Missionary Priests Publishing Institute contain the memoirs of Father Adolf Trusewicz, C.M., who served as a priest in Lithuania after World War II. The text provides a wealth of interesting information about the lives of Lithuanian Catholics, the complex socio-political and religious relations within the Soviet Union, the everyday problems faced by priests working in the difficult conditions of communist reality, their personal contacts, and their struggles with state officials. The author of the memoirs presented an objective picture of Polish communities in the Lithuanian Soviet Socialist Republic. It is also interesting source of information about the Catholic Church in Lithuania, which was reviving in the 1990s, and the contacts between the Lithuanian clergy and Polish priests. Written with the benefit of hindsight, these memoirs are a balanced, albeit subjective, assessment of the author's pastoral work and observations.listelement.badge.dso-type Item , Zniszczenia miejsc kultu i dóbr kultury religijnej w diecezji katowickiej w latach 1939-1945(Wydawnictwo KUL, 2025) Olszar, HanrykŚląsk przez swoje położenie zawsze był pokrzywdzony przez losy historii. W 1945 roku stał na linii zmagań wojennych, których efektem były ruiny świątyń, kaplic, klasztorów, probostw, dewastacje dóbr kultury religijnej. Przez całą okupację trwał rabunek dzwonów, dzieł sztuki, cennych archiwaliów, paramentów liturgicznych, parafialnych i należących do księży zbiorów bibliotecznych, nieuzasadniony żadnymi przepisami prawnymi. Diecezja katowicka straciła w wyniku niemieckich konfiskat i zwykłych rabunków 132 dzieła sztuki: rzeźby, ornaty, obrazy, 233 przedmioty ze srebra, 86 zespołów archiwaliów, 22 276 jednostek akt, 30 182 tomy książek zgromadzonych w parafialnych zbiorach bibliotecznych. Z wież 223 kościołów i wieżyczek 25 kaplic położonych w granicach diecezji katowickiej zdjęto 557 dzwonów o łącznej wadze 292 151,5 kg, czyli ponad 292 ton. W czasie II wojny światowej w diecezji katowickiej zniszczono 53 świątynie, co stanowiło 5,81% ogółu strat w Polsce. Silesia has never had a good choice. In 1945, he stood on the line of war struggles, which resulted in the ruins of temples, chapels, monasties, parishes, and devastation of religious cultural property. Throughout the occupation, the robbery of bells, works of art, valuable archival materials, liturgical paraments, parish paraments and library collections belonging to priests continued, not justified by any legal regulations. As a result of German confiscations and ordinary robberies, the diocese of Katowice lost 132 works of art - scupltures, chasubles, paintings; 233 silver objects; 86 archival collections; 22,276 units of records; 30,182 volumes of books collected in the parish library collections. From the towers of 223 churches and the turrets of 25 chapels, located within the boundaries of the diocese of Katowice, 557 bells with a total weight of 292,151.5 kilograms, i.e. over 292 tons, were removed. During the Second World War, 53 churches were destroyed in the Diocese of Katowice, which accounted for 5.81% of the total losses in Poland.listelement.badge.dso-type Item , Badania demograficzno-historyczne nad diasporą polską w Brazylii (XIX-XX w.). Zarys problematyki(Wydawnictwo KUL, 2025) Rachwał, Piotr; Gołębiowski, JacekArtykuł stanowi próbę syntetycznego ujęcia stanu badań demograficzno-historycznych nad diasporą polską w Brazylii, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki migracji i osadnictwa w drugiej połowie XIX i pierwszych dekadach XX wieku. Autorzy wskazują na zaskakująco skromny dorobek badań klasycznej demografii historycznej, mimo licznych publikacji dotyczących historii Polonii brazylijskiej. Omawiają podstawowe zagadnienia metodologiczne ramy chronologiczne i przestrzenne badan, a także formułują postulaty dotyczące dalszych kierunków eksploracji źródłowej, w tym konieczność opracowania nominatywnej bazy danych opartej na parafialnych księgach metrykalnych. Szczególną uwagę poświęcają analizie dorobku brazylijskiego środowiska akademickiego, z uwzględnieniem prac Ruy’a Christovama Wachowicza i Marty de Souza L. Brodbeck, którzy w oparciu o klasyczne metody demografii historycznej badali społeczności parafialne polskiego pochodzenia. Artykuł wskazuje również na potrzebę podjęcia systematycznych badań porównawczych, które umożliwiłyby wychwycenie specyfiki przemian demograficznych wśród polskich migrantów i ich potomków w Brazylii na tle populacji polskiej i innych grup etnicznych. This article offers a synthesis of the current state of demographic and historical research on the Polish diaspora in Brazil, with particular emphasis on migration and settlement processes in the second half of the 19th century and the early decades of the 20th century. The authors point to a suprisingly modest body of research in classical historical demography, despite numerous publications on the history of the Brazilian Polish community. They discuss basic methodological issues, the chronological and spatial framework of the research, and make demands for further directions in source exploration, including the need to develop a nominative database based on parish record books. Particular attention is paid to analysing the achievements of Brazilian academia, with a focus on the work of Ruy Christovam Vachovich and Marta de Souza L. Brodbeck, who studied parish communities of Polish origin based on classical methods of historical demography. The article also points to the need to undertake systematic comparative studies to capture the peculiarities of demographic changes among Polish migrants and their descendants in Brazil against the background of the Polish opulation and other ethnic groups.listelement.badge.dso-type Item , Dwa gotyckie krzyże relikwiarzowe z kościoła św. Jakuba w Toruniu w Muzeum Diecezjalnym w Toruniu w świetle najnowszych badań(Wydawnictwo KUL, 2025) Raczkowski, Juliusz; Jakubek-Raczkowska, MonikaW niedużym zespole średniowiecznego złotnictwa, zachowanym z dziedzictwa Torunia i państwa zakonnego w Prusach, uwagę zwracają dwa sporych rozmiarów krzyże relikwiarzowe, przeznaczone pierwotnie dla partykuł drzewa Krzyża św., przechowywane w Muzeum Diecezjalnym w Toruniu a wcześniej w Pelplinie. Są to dzieła ze złoconego srebra, inkrustowane i grawerowane; oba w literaturze wiązane są z kościołem św. Jakuba w Toruniu, gdzie znajdowały się od XIX w. Autorzy dokonują rozwarstwienia obu zabytków, wskazując na ich strukturalną złożoność, analizują ich formę i zdobienia, materiał (w analizie wykorzystano badania składu pierwiastkowego stopów metali z zastosowaniem XRF) i technikę wykonania. Wskazują na zróżnicowanie historyczne struktury obu dzieł, w które czytelne są wielokrotne przekształcenia, jak aktualizacja stylowa, zmiana funkcji, naprawy i inne. Żadne z nich nie znajdowało się pierwotnie w kościele św. Jakuba, w którym w średniowieczu odnotowane relikwie drzewa Krzyża św. Mniejszy obiekt (nr inw. MDT-Z-51) może pochodzić od cysterek-benedyktynek (które w kościele św. Krzyża miały tę relikwię) i być może wraz z nimi po reformie trafił do kościoła św. Jakuba. W obecnej formie integruje części trzech różnych XV-wiecznych przedmiotów, z których przynajmniej stopa została dodana dopiero w XX wieku. Większy z krzyży (nr inw. MDT-Z-55), niezwykle kunsztownej roboty, to być może znany z toruńskich źródeł dominikańskich Crux argentea deaurata. Jego główna część, najprawdopodobniej nadreńskiej proweniencji artystycznej, pochodzi z końca XIV wieku; XVII-wieczna stopa, dodana najpewniej przez dominikanów, to dzieło miejscowe z warsztatu Albrechta I Weimmera. Do kościoła św. Jakuba trafiła najpewniej po 1834 r. (kasaty pruskie). In a small collection of medieval goldsmith works preserved from the heritage of Toruń and the Teutonic Order in Prussia, two large reliquary crosses, originally intended for particles of the Holy Cross, stored in the Diocesan Museum in Toruń and previously in Pelplin, attract particular attention. These are items made of gilded silver, encrusted and engraved; both are associated in literature with the Church of St James in Toruń, where they have been located since the 19th century. The authors examine both in detail, pointing out their structural complexity, analysing their form and ornamentation, as well as materials (the analysis used XRF testing to determine the elemental composition of metal alloys) and workmanship techniques. They point to the historical diversity of the structure of both items, in which multiple transformations are evident, e.g. stylistic remake, changes in function, repairs and others. Neither of them was originally located in the Church of St James, where no relic of the Holy Cross were recorded in the Middle Ages. The smaller object (inv. no MDT-Z-51) may have come from the Cistercian Benedictine nuns (who had this relic in the Church of the Holy Cross) and may have been transferred to St James's Church with them after the reform. In its present form, it integrates parts of three different 15th-century objects, at least one of which was added in the 20th century. The larger of the crosses (inv. no MDT-Z-55), an exceptionally elaborate piece is possibly the crux argentea deaurata known from Dominican sources in Toruń. Its main part, most likely of Rhenish artistic origin, dates back to the end of the 14th entury; the 17th century-base, most likely added by the Dominicans, is the work of a local workshop owned by Albrecht I Weimmer. It most likely reached the Church of St James after 1834.listelement.badge.dso-type Item , Economic aspects of sacral heritage(Wydawnictwo KUL, 2025) Sadowska, Beata; Chudy-Laskowska, Katarzyna; Stępnicka, Nina; Węgrzyńska, Małgorzata; Zimon, Ewa; Zimon, GrzegorzThe main purpose of the study was the perception of monuments of religious art by a social unit from the perspective of behavioural economics and behavioural finance. The specific purpose is to find an answer to the following question: Would a social unit be willing to pay a tax for the protection of monuments of religious art, and if "yes" then how much? The study was prepared on the basis of a review of the source literature and the results of the authors' own empirical research. This study applied a secondary literature analysis, a qualitative method (a document analysis approach and an observation), and quantitative methods (surveys). A Kruskal-Wallis ANOVA test and a Pearson's chisquare test were used. A church is a structure that is the most commonly associated with a monument of religious art, the surveyed persons rated the highest the development of tourism by locating monuments of religious art in a given town, whereas the benefits of a social unit were rated the lowest. Economics and finance are seen here as areas influenced by the fact that a monument of religious art is part of a given locality - the development of religious tourism generates higher revenues for local government budgets and allows the development of cities or regions. At the same time, these material benefits apply to the macro level, whereas on the micro level (a unit, a person) there are spiritual and emotional benefits instead of material instead of material ones. Only 5% of the surveyed persons are willing to pay a tax for the preservation of monuments. Głównym celem badania było postrzeganie zabytków sztuki sakralnej przez jednostkę społeczną z perspektywy ekonomii behawioralnej i finansów behawioralnych. Konkretnym celem jest znalezienie odpowiedzi na pytanie: Czy jednostka społeczna byłaby skłonna płacić podatek za ochronę zabytków sztuki sakralnej i jeśli „tak”, to w jakiej wysokości? Opracowanie przygotowano na podstawie przeglądu literatury źródłowej oraz wyników własnych badań empirycznych autorów. W badaniu zastosowano analizę literatury wtórnej, metodę jakościową (podejście oparte na analizie dokumentów i obserwację) oraz metody ilościowe (ankiety). Zastosowano test ANOVA Kruskala-Wallisa i test chi-kwadrat Pearsona. Kościół jest obiektem najczęściej kojarzonym z zabytkiem sztuki sakralnej, osoby badane najwyżej oceniły rozwój turystyki poprzez lokowanie zabytków sztuki sakralnej w danej miejscowości, zaś najniżej walory jednostki społecznej. Ekonomię i finanse postrzega się tu jako dziedziny, na które wpływ ma fakt, że zabytek sztuki sakralnej jest częścią danej miejscowości – rozwój turystyki religijnej generuje większe dochody dla budżetów samorządów lokalnych i pozwala na rozwój miast czy regionów. Jednocześnie te korzyści materialne dotyczą poziomu makro, podczas gdy na poziomie mikro (jednostka, osoba) zamiast materialnych występują korzyści duchowe i emocjonalne. Tylko 5% ankietowanych jest skłonnych płacić podatek za konserwację zabytków.listelement.badge.dso-type Item , Pracownia Inwentaryzacji i Digitalizacji Zabytków Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie a ochrona zabytków sakralnych i archiwów kościelnych w Małopolsce(Wydawnictwo KUL, 2025) Skrabski, JózefIstniejąca od 2007 roku Pracownia Inwentaryzacji i Digitalizacji Zabytków Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie prowadzi systematyczne prace inwentaryzacyjne w kościołach archidiecezji krakowskiej i diecezji bielsko-żywieckiej. W przeciągu 18 lat zdołano opracować karty inwentarzowe i wykonać nowoczesną dokumentację fotograficzną w ponad 200 świątyniach diecezjalnych oraz w kilku klasztorach, w tym opactwa Mniszek Benedyktynek w Staniątkach, Reformatów w Wieliczce, Pilicy i Kętach, Bernardynów w Alwerni oraz Cystersów w Mogile. W efekcie powstała unikatowa baza danych, obejmująca na dzień dzisiejszy 26 178 dzieł sztuki i 2 portale. Pierwszy - Rzemiosło Artystyczne w Małopolsce (https://ram.upjp2.edu.pl) - udostępnia wszystkie dzieła rzemiosła artystycznego opracowane w ramach projektu NPRH. Drugi, finansowany ze środków unijnych - Sakralne Dziedzictwo Małopolski (https://sdm.upjp2.edu.pl) - zawiera opracowania naukowe wybranych (ponad 4000), najcenniejszych dzieł sztuki w szerszym kontekście dziejów miejscowości i parafii, których zarys opracowano w ramach projektu. W efekcie powstał również drukowany katalog zbiorów artystycznych opactwa Mniszek Benedyktynek w Staniątkach. Obok dzieł sztuki w Pracowni podjęto systematyczną digitalizację archiwaliów kościelnych, od najstarszych parafialnych ksiąg metrykalnych po akta wizytacji biskupich oraz akta urzędów biskupich w Krakowie i Lwowie. Mniejszą część materiałów opracowano w ramach wspomnianego portalu Sakralne Dziedzictwo Małopolski, a większą w projekcie unijnym Cyfrowe Archiwum Archidiecezji Krakowskiej (https://caak.upjp2.edu.pl); w sumie udostępniono ponad 1200 jednostek archiwalnych (ok. 1 mln zdjęć). Established in 2007, the Laboratory for Inventory and Digitzation of Monuments of the Political University of John Paul II in Kraków onducts systematic inventory work in churches of the Archdiocese of Kraków and the Diocese of Bielsko-Żywiec. Over the course of 18 years, inventory cards were developed and modern photographic documentation was created in over 200 diocesan churches and several monasteries, including the Benedictine Abbey in Staniątki, the Reformed monasteries in Wieliczka, Pilica and Kęty, the Bernardines in Alwernia, and the Cistercians in Mogiła. The result is a unique database, which currently includes 26,178 works of art and two websites. The first - Artistic Crafts in Lesser Poland (https://ram.upjp2.edu.pl) - provides access to all works of artistic craftsmanship developed as part of the NPRH project. The second, finances by EU funds - Sacred Heritage of Lesser Poland (https;//sdm.upjp2.edu.pl) - contains scientific studies of selected (over 4,000) most valuable works of art in the broader context of the history of towns and parishes, the outline of which was developed as part of the project. As a result, a printed catalogue of the art collection of the Benedictine Abbey in Staniątki was also developed. In addition to works of art, the Laboratory has undertaken the systematic digitisation of church archives, from the oldest parish registers to the records of episcopal visitations and the files of the bishop's offices in Kraków and Lviv. A smaller part of the materials was developed as part of the aforementioned website titled Sacred Heritage of Lesser Poland, and a larger part in the EU project Digital Archive of the Archdiocese of Kraków (https://caak.upjp2.edu.pl); in total, over 1,200 archival units (approx. 1 million photos) were made available.listelement.badge.dso-type Item , Postscriptum do badań nad rękopisami kroniki Marcina Polaka w zbiorach polskich: Ms 189 Archiwum Archidiecezjalnego i Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu(Wydawnictwo KUL, 2025) Soszyński, JacekKronika papieży i cesarzy Marcina Polaka to najpopularniejsza kronika uniwersalna łacińskiej kultury średniowiecznej. Jej tradycja rękopiśmienna na ziemiach polskich została przeanalizowana w monografii opublikowanej przez autora artykułu w 1995 roku. Tymczasem w trakcie prac nad inwentarzem rękopisów średniowiecznych w zbiorach polskich (Manuscirpta.pl) został odkryty kolejny pełen odpis Kroniki Marcina – Ms 189 Archiwum Archidiecezjalnego i Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu. Artykuł niniejszy ma za zadanie opisać i przeanalizować nowo odkryty rękopis oraz skonfrontować wyniki tej analizy z dokonanymi wcześniej badaniami nad całością tradycji rękopiśmiennej w Królestwie Polskim, na Śląsku i Pomorzu. Przeprowadzone badania, w tym analiza statystyczna współczynnika podobieństwa rękopisów, umiejscowiły rps 189 w jednym z trzech rozgałęzień tradycji rękopiśmiennej, plasując go w bliskim towarzystwie trzech innych kodeksów o proweniencji śląskiej i krakowskiej. Wszystkie wyliczenia wykazały współczynnik podobieństwa w przedziale 0,75 – 0,64 (gdzie 0 oznacza całkowity brak zbieżności, a 1 – identyczność przekazów). Ubocznym efektem przeprowadzonej procedury było potwierdzenie prawidłowości pierwotnie przyjętej metodologii badawczej. The Chronicle of Popes and Emperors by Martin the Pole (of Oppavia) is the most popular universal chronicle of medieval Latin culture. Its manuscript tradition in Poland was analysed in a monograph published by the author of this article in 1995. Meanwhile, another complete copy of the chronicle was discovered during work on the inventory of medieval manuscripts in Polish collections (Manuscripta.pl) - Ms 189 of the Archdiocesan Archives and Chapter Library in Wrocław. The purpose of this article is to describe and analyse the newly discovered manuscript and to compare the results of this analysis with previous research on the entire manuscript tradition in the Kingdom of Poland, Silesia and Pomerania. The research coducted, including statistical analysis of the similarity coefiicient of manuscripts, set Ms 189 in one of three branches of the manuscript tradition, placing it in close proximity to three other codices of Silesian and Kraków provenance. All calculations showed a similarity coefficient in the range of 0.75-0.64 (where 0 indicates a complete lack of convergence and 1 indicates identical text). A side effect of the procedure was confirmation of the correctness of the originality adopted research methodology.