Ks. Sebastian Nuceryn jako tłumacz pism św. Teresy z Avila

Abstract

Rozprawa analizuje działalność translatorską Sebastiana Nuceryna (1565-1635), kaznodziei krakowskiego, który wprowadził pisma św. Teresy z Avila do polskiej kultury religijnej. Ukazuje znaczenie jego przekładów dla kształtowania duchowości XVII wieku oraz przeniesienia tradycji hiszpańskiego mistycyzmu na grunt Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Odwołując się do historii kulturowego przekładu, badanie osadza twórczość Nuceryna w kontekście potrydenekiej odnowy religijnej, naznaczonej reformami zakonnymi i rozwojem modlitwy kontemplacyjnej. Rozprawa analizuje trzy przekłady Nuceryna - "Libro de las fundaciones", "Camino de perfection" i "Castillo interior" - ukazując, jak tłumacz stworzył polski idiom mistyczny i wykorzystał elementy paratekstowe w celach dydaktycznych. Posługiwanie się włoskimi pośrednikami ukazuje złożoność transferu kulturowego oraz zjawisko translacji pośredniej i kulturowej. Pomimo pośrednictwa językowego Nuceryn skutecznie przystosował pisma Teresy do duchowości polskiej, zachowując ich obcy, mistyczny ton. Jego przekłady wzbogaciły życie zakonne, a także trafiły do odbiorców świeckich, upowszechniając ideały kontemplacji. Jako jeden z pierwszych, którzy przetłumaczyli doświadczenie mistyczne na język polski, Nuceryn odegrał kluczową rolę w recepcji dziedzictwa hiszpańskiej reformatorki i w rozwoju nowożytnej literatury religijnej.

This dissertation examines the translation work of Sebastian Nuceryn (1565—1635), a Kraków preacher who introduced the writings of St. Teresa of Avila into Polish religious culture. It explores the role of his translations in shaping seventeenth-century spirituality and transferring Spanish mystical thought to the Polish-Lithuanian context. Drawing on the cultural history of translation, the study situates Nuceryn’s work within the post-Tridentine renewal, marked by monastic reforms and the rise of contemplative prayer. The dissertation analyzes three of Nuceryn’s translations— "Libro de las fundaciones", "Camino de perfection", and "Castillo interior"— showing how he developed a Polish idiom of mysticism and used paratextual elements for didactic purposes. His reliance on Italian intermediaries illustrates the complexity of cultural transfer and the phenomena of indirect and cultural translation. Despite linguistic mediation, Nuceryn effectively adapted Teresa’s writings to Polish spirituality while preserving their mystical tone. His translations enriched Carmelite circles and reached lay readers, spreading contemplative ideals. As one of the first to express mystical experience in Polish, Nuceryn played a key role in the reception of the Spanish reformer’s legacy and in the development of early modern Polish religious literature.