Chrześniacy Prezydenta Mościckiego w świetle akt Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP z lat 1926-1939

Abstract

Celem artykułu jest omówienie instytucji chrześniaków Prezydenta Mościckiego w świetle akt Kancelarii Cywilnej Prezydenta Rzeczypospolitej z lat 1926–1939. Inicjując w 1926 r. prywatny program honorowych chrześniaków, Prezydent RP Ignacy Mościcki chciał zwrócić uwagę na konieczność szczególnej troski o kapitał ludzki w odrodzonym po 123 latach rozbiorów państwie polskim poprzez pomoc w należytym wychowaniu i wykształceniu przedstawicieli młodego pokolenia. Bazował w tym względzie na podobnych rozwiązaniach europejskich, a w szczególności niemieckich i pruskich z XIX w. i odnowionych w 1926 i 1928 r. W dotychczasowych opracowaniach publicystycznych dotyczących omawianej problematyki podkreślano, że honorowymi chrześniakami Prezydenta Mościckiego zostało 912 chłopców, którzy urodzili się jako siódmi synowie w rodzinie obywateli polskich, niekaranych sądownie, narodowości polskiej i wyznania katolickiego. Tymczasem wynik przeprowadzonej kwerendy archiwalnej stawia tę instytucję w zupełnie nowym świetle i pozwala zakwestionować niektóre z dotychczasowych ustaleń. W artykule uwaga skoncentrowana jest przede wszystkim na omówieniu kryteriów, jakie musiał spełnić potencjalny kandydat na prezydenckiego chrześniaka oraz jego rodzina, a także na przebiegu procedury zgłaszania kandydata i praktyki z tym związanej oraz dostrzeżonych odstępstw od utrwalonych kryteriów i procedur.

The aim of this article is to present the institution of President Mościcki’s godsons in the light of the files of the Civil Chancellery of the President of the Republic of Poland in the years 1926–1939. By initiating a private programme of honorary christening, President Mościcki wanted to draw attention to the need for the Polish state, reborn after 123 years of partitions, to take care of its human capital by offering aid in the proper upbringing and education of the representatives of the young generation. The programme was inspired by similar German and Prussian solutions, known there already in the 19th century and revived in 1926 and 1928. In publicistic reports up until the present time it has been emphasised that a total of 912 boys became Mościcki’s godsons. A godson could be a boy born as the seventh son in the family of a Polish citizen holding no criminal record, of Polish nationality and the Catholic faith. However, a preliminary archival search casts a completely different light on the institution of Mościcki’s godsons and undermines the previous findings. The present study focuses primarily on describing the qualifications required of a candidate for a presidential godson and his family, as well as the course of the procedure for submitting candidates and the observed deviations.