Studia z Prawa Wyznaniowego, 2025, T. 28
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.12153/9093
Browse
Recent Submissions
listelement.badge.dso-type Item , A tiered parity? The status of religious communities in Hungary(Wydawnictwo KUL, 2025) Schanda, BalázsA legal entity status for religious communities qualifies as an essential requirement of religious freedom. The present Hungarian law provides for four different categories for religious communities. Whereas the free exercise of religion and autonomy is guaranteed to all of them, their status and their rights in social issues are different. The state regards recognised churches as its privileged partners in education, social care and other fields of common interest. The number of recognised churches is relatively high compared to other European countries, but the multi-tier system is still not free of tensions, especially because the earlier legislation suggested that all religious communities shall have formally equal rights. This paper examines the question of whether this qualifies as a kind of discrimination towards non-recognised religious communities, or whether it can be seen as a legitimate consideration of social reality. Osobowość prawna wspólnot religijnych uznawana jest za podstawowy wymóg wolności religijnej. Współczesne prawo węgierskie przewiduje cztery różne kategorie wspólnot religijnych. Swobodne praktykowanie religii oraz autonomia są gwarantowane im wszystkim, jednak ich status i uprawnienia w sferze społecznej są zróżnicowane. Kościoły uznane państwo traktuje jako uprzywilejowanych partnerów w edukacji, opiece społecznej i innych dziedzinach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. W porównaniu do innych państw europejskich liczba takich kościołów jest na Węgrzech relatywnie wysoka. Niemniej omawiany wielopoziomowy system nie jest wolny od napięć, zwłaszcza że wcześniej obowiązujące ustawodawstwo sugerowało, iż wszystkie wspólnoty religijne mają formalnie równe prawa. W niniejszym opracowaniu podjęto się próby odpowiedzi na pytanie, czy stosowane rozwiązania stanowią dyskryminację tych wspólnot religijnych, które nie posiadają statusu uznanych, czy też raczej należy je postrzegać w kategoriach uzasadnionego uwzględniania społecznych realiów.listelement.badge.dso-type Item , Konkordat z 1925 r. a konkordat z 1993 r., czyli regres rodzimej kultury prawnej w sprawach wyznaniowych. Refleksje w 100-lecie pierwszego, nowoczesnego polskiego układu ze Stolicą Apostolską(Wydawnictwo KUL, 2025) Borecki, PawełPrzeprowadzona analiza okoliczności zawarcia, treści oraz procesu wykonania polskich konkordatów z 1925 r. oraz z 1993 r. pozwala na stwierdzenie szeregu podobieństw między nimi. Były to akty zawarte w odmiennych epokach w dziejach Kościoła Katolickiego i państwa polskiego. Między obiema umowami występują też zatem istotne różnice. Wynikają one z odmiennych aksjologii, a także z różnych funkcji, jakie przypisywały konkordatom władze polskie. W artykule podjęto się spojrzenia na owe traktaty w szerszej perspektywie historycznej i geopolitycznej. Oba konkordaty miały zwłaszcza dla Kościoła pełnić funkcję gwarancyjną. Umowa przedwojenna w wyraźnie większym stopniu odgrywała rolę normatywną. Była dziełem pozytywizmu prawnego. Układ z 1993 r. miał mieć także znaczenie symboliczne czy manifestacyjne. Jego funkcja prawna jest ograniczona. Oba konkordaty w okresie swego obowiązywania nie zostały w pełni wykonane. Spory na tle wykonania konkordatu z 1925 r. wyraźnie nasiliły się po dojściu do władzy sanacji w maju 1926 r. Strony odwoływały się jednak do argumentów o charakterze prawnym, w tym do tekstu układu. Po śmierci Jana Pawła II i zakończeniu prezydentury Aleksandra Kwaśniewskiego w 2005 r. obserwujemy wyraźny spadek zainteresowania decydentów świeckich konkordatem z 1993 r. Analiza praktyki stosowania umowy z 1993 r. przez naczelne władze państwowe III RP, szczególnie od ok. połowy 2006 r., uzasadnia tezę o regresie kultury prawnej w sprawach wyznaniowych we współczesnej Polsce. An analysis of the circumstances, content and implementation of the Polish Concordats of 1925 and 1993 reveals a number of similarities between them. However, these acts concluded in different eras in the history of the Catholic Church and the Polish State. Significant differences therefore exist between the two agreements, stemming from differing axiologies and the different functions assigned to them by the Polish authorities. The aim of this paper is to examine these treaties from a broader historical and geopolitical perspective. Both concordats were intended primarily to serve the Church as a guarantee. The pre–World War II 1925 agreement played a more normative role, representing legal positivism. The 1993 agreement was instead intended to play a symbolic, or demonstrative, role, with limited legal function. Furthermore, both concordats were not fully implemented during their respective periods of validity. Notably, disputes over the implementation of the 1925 concordat significantly intensified after the Sanacja government came to power in May 1926: The parties invoked legal arguments, including the text of the agreement. After the death of John Paul II and the end of Aleksander Kwaśniewski's presidency in 2005, there was a marked decline in interest among secular decision-makers in the 1993 concordat as well. An analysis of the application of the 1993 agreement by the highest state authorities of the Third Polish Republic, particularly since mid-2006, substantiates the regression in legal culture regarding religious matters in contemporary Poland.listelement.badge.dso-type Item , W sprawie ustawowego zakazania dzieciom przystępowania do spowiedzi świętej(Wydawnictwo KUL, 2025) Maroń, GrzegorzNa kanwie odrzuconej w kwietniu 2025 r. przez Sejmową komisję petycji „w sprawie zakazu spowiadania dzieci” Autor rozważa dopuszczalność prawnego zabronienia małoletnim przystępowania do sakramentu pokuty i pojednania. Wskazuje, że spowiedź stanowi przedmiot prawnie chronionej wolności religii, a jej organizowanie i sprawowanie należy do spraw własnych Kościoła objętych zakresem autonomii związków wyznaniowych. Przekonuje, że ustawowe zakazanie spowiadania dzieci nie spełnia wymogów proporcjonalności ingerencji władzy publicznej w wolność religii małoletnich i prawo rodziców do kierowania ich wychowaniem. Twierdzi, że karygodne, skandaliczne, lecz pojedyncze przypadki seksualnego wykorzystania dzieci przez duchownych w związku z sakramentem pokuty nie uzasadniają twierdzenia, jakoby uczestnictwo w spowiedzi było generalnie zagrożeniem dla dobra małoletnich. Studium orzecznictwa pokazuje, że nawet w jednostkowych sprawach sporów rodzicielskich sądy rzadko decydują o zabronieniu dzieciom przystępowania do sakramentów, co tym bardziej przemawia za tym, że powszechny ustawowy zakaz spowiedzi dzieci jest niedopuszczalny. Prawo reglamentujące praktyki religijne dzieci jest współcześnie udziałem wyłącznie państw autorytarnych. W ocenie Autora procedowanie petycji tak ewidentnie sprzecznej z Konstytucją RP i prawem międzynarodowym przy braku reakcji Rzecznika Praw Dziecka, Rzecznika Praw Obywatelskich i doktryny prawniczej oraz aprobacie znacznej części mediów może być zwiastunem represji wobec osób wierzących w nieodległej przyszłości. Based on the petition “on the ban on confessions for children” rejected in April 2025 by the Polish Sejm committee, the Author considers the admissibility of law prohibiting minors from receiving the sacrament of penance and reconciliation. He points out that confession is the subject of legally protected freedom of religion, and its organisation and performance is part of the Church’s own affairs, which are within the scope of the autonomy of religious communities. He argues that the statutory ban on confessions for children does not meet the requirements of proportional interference by public authorities in the freedom of religion of minors and the right of parents to direct their upbringing. He claims that reprehensible, scandalous, but individual cases of sexual abuse of children by clergy in connection with the sacrament of penance do not justify the claim that participation in confession is generally a threat to the well-being of minors. The study of case law shows that even in individual cases of parental disputes, courts rarely decide to prohibit children from receiving the sacraments, which all the more supports the view that a general statutory ban on confession for children is inadmissible. Laws prohibiting religious practices of children are currently the exclusive domain of authoritarian states. In the Author’s opinion, the processing of a petition so clearly contrary to the Constitution of the Republic of Poland and international law, with the lack of reaction from the Commissioner for Children’s Rights, the Commissioner for Human Rights, representatives of legal science, and the approval of a significant part of the media, may be a harbinger of repression against believers in the near future.listelement.badge.dso-type Item , Mobilisation law status of the clergy under the martial law legal regime in Ukraine(Wydawnictwo KUL, 2025) Bilash, Oleksandr; Karabin, TetyanaThis article analyses the mobilisation law status of the clergy in Ukraine during the period of martial law. In the fourth year of the full-scale war in Ukraine, the regulatory framework that defines the procedure for the fulfilment of military duty by clergy is still being developed. However, at present, depending on age, health status, affiliation with specific religious organisations, education and personal desire, the mobilisation status of different members of the clergy may vary. Therefore, based on common characteristics, this article identifies several areas for the implementation of such mobilisation status. These include alternative (non-military) service for clergy belonging to religious organisations whose beliefs prohibit the use of weapons, chaplaincy service, issuing of clergy reservation and basic military training for students at higher educational institutions established by religious organisations. In addition to academic sources, this study also examines normative acts, individual decisions of the European Court of Human Rights and national courts, the amicus curiae brief by the Venice Commission and information from statistical sources and mass media. Artykuł stanowi analizę statusu prawnego duchownych w świetle ustawy mobilizacyjnej podczas stanu wojennego na Ukrainie. W czwartym roku pełnoskalowej wojny na Ukrainie nadal kształtowane są ramy prawne regulujące sposób realizacji obowiązku wojskowego przez osoby duchowne. Obecnie jednak – w zależności od wieku, stanu zdrowia, przynależności do określonych wspólnot wyznaniowych, poziomu wykształcenia oraz osobistych przekonań – status mobilizacyjny duchownych może się znacząco różnić. W związku z tym artykuł identyfikuje, na podstawie wspólnych cech, kilka możliwych form realizacji obowiązku mobilizacyjnego przez duchownych. W szczególności obejmują one: służbę zastępczą (niemilitarną) dla przedstawicieli wspólnot religijnych, których doktryna zabrania użycia broni; posługę kapelańską; przenoszenie duchownych do rezerwy (czyli ich wyłączania spod obowiązku mobilizacji), a także podstawowe szkolenie wojskowe dla studentów uczelni wyższych prowadzonych przez organizacje religijne. Poza literaturą naukową, w artykule przeanalizowano również akty normatywne, indywidualne orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz sądów krajowych, opinię amicus curiae Komisji Weneckiej, a także dane statystyczne i informacje pochodzące ze środków masowego przekazu.listelement.badge.dso-type Item , Disputed Catholic churches in Georgia and restitution policy: more unequal than others(Wydawnictwo KUL, 2025) Bakhtadze, Ketevan; Gegenava, DimitryAfter the collapse of the totalitarian regime and the restoration of independence, Georgia faced the consequences of the Soviet Union’s anti-religious policies alone. Rapid and often ill-considered decisions regarding the restitution of religious buildings confiscated during the occupation created additional complications for the country. During the final years of the Soviet Union and in the first years of independence, Soviet authorities first and then Georgian authorities transferred to the Georgian Orthodox Church not only Orthodox temples but also buildings claimed by other religious organisations. Among these are six Catholic churches that both the Apostolic Administration of the Latin Catholics of Caucasus and the Holy See have requested the Georgian government to return. The absence of a coherent restitution policy, as well as the ongoing attempts to maintain the status quo, have failed to resolve the issue, while the disputed temples have remained a source of tension between the interested churches and their congregations. This article examines the problematic aspects of both the historical and legal ownership of these disputed churches as well as Georgia’s experience with religious property restitution. The paper also analyses the relevant experiences of other countries from a comparative perspective that could prove valuable for Georgia in reaching a final and equitable resolution of religious property restitution disputes. This approach is particularly important, considering that several of the disputed churches are in a deplorable condition and are facing progressive deterioration, and the situation demands immediate intervention by state authorities. Po upadku reżimu totalitarnego i odzyskaniu niepodległości Gruzja musiała stawić czoła konsekwencjom antyreligijnej polityki Związku Radzieckiego. Dodatkowe komplikacje zostały wywołane przez szybkie i często nieprzemyślane decyzje dotyczące restytucji budynków sakralnych skonfiskowanych w okresie okupacji. W ostatnich latach Związku Radzieckiego oraz w pierwszych latach niepodległości najpierw władze sowieckie, a następnie również władze gruzińskie przekazały Gruzińskiemu Kościołowi Prawosławnemu nie tylko świątynie prawosławne, lecz także obiekty sakralne, do których roszczenia zgłaszały inne związki wyznaniowe. Chodzi m.in. o sześć katolickich świątyń, o których zwrot do gruzińskiego rządu wystąpiła zarówno Administratura Apostolska Kaukazu, jak i sama Stolica Apostolska. Brak spójnej polityki restytucyjnej i stale podejmowane próby utrzymania status quo powodują, że kwestia ta pozostaje nierozwiązana, a sporne świątynie pozostają źródłem napięć pomiędzy zainteresowanymi kościołami i wspólnotami wiernych. W niniejszym artykule podjęto się analizy problematycznych kwestii związanych z własnością spornych świątyń, biorąc pod uwagę zarówno aspekty historyczne, jak i prawne. Analizie poddano też gruzińskie doświadczenia z restytucją mienia sakralnego. Biorąc pod uwagę perspektywę prawnoporównawczą, odniesiono się przy tym do doświadczeń innych państw, których uwzględnienie może się przyczynić do wypracowania w Gruzji ostatecznego, sprawiedliwego rozwiązania sporów o restytucję mienia sakralnego. Jest ono bardzo potrzebne ze względu na fakt, że niektóre ze spornych świątyń znajdują się w opłakanym stanie, ulegając z upływem czasu dalszej degradacji, a istniejąca sytuacja wymaga pilnej interwencji władz państwowych.listelement.badge.dso-type Item , Thoughts on Protestant ecclesiastical jurisprudence in Hungary: A methodological approach to research into Protestant Church law from the perspective of legal dogmatics and public law history(Wydawnictwo KUL, 2025) Köbel, SzilviaThis paper seeks to map the research trajectories in church law and, more broadly, in jurisprudence concerning Protestant churches, with a particular focus on the Reformed Church in Hungary. It highlights the various unexplored areas, aspects and sources of Protestant church law. To achieve these objectives, the study employs two primary methodological approaches: a public law historical approach and a legal-dogmatic analytical method. These two methodologies are inseparable from each other due to the role that the churches have played throughout legal history. Examples from the study illustrate that both these approaches complement and presuppose each other. Ultimately, the combined use of these methods facilitates clearer definitions and aids in the interpretation of contemporary issues in ecclesiastical law. Celem niniejszego artykułu jest zarysowanie kierunków badań nad prawem kościelnym oraz – w szerszym ujęciu – nad jurysprudencją dotyczącą Kościołów protestanckich, ze szczególnym uwzględnieniem Kościoła Reformowanego na Węgrzech. Uwaga skierowana jest na różne nieeksplorowane obszary, aspekty i źródła prawa kościołów protestanckich. Realizując cele artykułu, wykorzystano dwa podstawowe podejścia metodologiczne: historycznoprawne w perspektywie prawa publicznego oraz dogmatyczno-prawne. Obie te metodologie są ze sobą nierozerwalnie związane ze względu na rolę, jaką Kościoły odgrywały w historii prawa. Przykłady przywołane w artykule pokazują, że oba podejścia uzupełniają się i wymagają się nawzajem. Ich łączne zastosowanie pozwala na precyzyjniejsze ujęcia oraz ułatwia interpretację współczesnych zagadnień prawa kościelnego.listelement.badge.dso-type Item , Specific tax provisions for the Catholic Church in Hungary(Wydawnictwo KUL, 2025) Ujházi, LórándAccording to the principles established by the Second Vatican Council (1962–1965), the revised Code of Canon Law describes the function of ecclesiastical property as an instrument for the sanctification and teaching of the Church. Although the Code of Canon Law upholds the conventional principle that the Church has an inherent right to acquire property by all legitimate means, the legal provisions governing the Church’s material assets are negligible. Tax collection is a peripheral area within this legal framework. The peculiarity of this institution is due to its public law character. Consequently, this area has historically been subject to concurrent state and Church jurisdiction. In this study, the Hungarian Church is used as a model to trace the changes in universal Church law to the present day. This paper highlights the exposure to state systems and the political debates concerning the fiscal aspects of Church support. This work illustrates that the Hungarian system was and is a follower of broader European models. A distinction is made between ecclesiastical and civil law issues, both in terms of terminology and jurisdiction. This research demonstrates a clear difference in mentality between theologically based canon law and modern civil law systems, not only regarding taxation but also tax exemptions. Zgodnie z zasadami ustanowionymi przez Sobór Watykański II (1962–1965) zrewidowany Kodeks Prawa Kanonicznego postrzega własność kościelną jako instrument służący uświęcaniu i nauczaniu Kościoła. Chociaż Kodeks Prawa Kanonicznego podtrzymuje konwencjonalnie przyjmowaną regułę, że Kościół ma niezbywalne prawo nabywania dóbr doczesnych wszystkimi sprawiedliwymi sposobami, przepisy prawne regulujące kwestie majątkowe Kościoła nie mają zbyt dużej wagi. Kwestia poboru podatków jest w tym kontekście zagadnieniem peryferyjnym. Specyfika tej instytucji wynika z jej publicznoprawnego charakteru. W związku z tym sfera ta podlegała jednocześnie jurysdykcji państwowej i kościelnej. W niniejszym studium potraktowano Kościół węgierski jako swego rodzaju model pozwalający na prześledzenie zmian, jakie zaszły w powszechnym prawie Kościoła do dnia dzisiejszego. Autor zwraca uwagę na podleganie tych kwestii systemom państwowym oraz na polityczne debaty dotyczące fiskalnych aspektów wspierania Kościoła. Wskazuje, że system węgierski był i jest naśladowcą szerzej stosowanych modeli europejskich. Akcentując różnicę pomiędzy kwestiami natury kościelnej i cywilnej, zwraca uwagę zarówno na zagadnienia związane z terminologią, jak i jurysdykcją. Przeprowadzone rozważania dowodzą istnienia czytelnych różnic w podejściu między bazującym na teologii prawie kanonicznym a nowoczesnymi systemami prawa świeckiego. Dotyczy to również, choć nie tylko, opodatkowania i zwolnień podatkowych.listelement.badge.dso-type Item , A comparative analysis of religious marriage in the Czech Republic and England and Wales(Wydawnictwo KUL, 2025) Bejvančická, AlexandraThis paper focuses on certain aspects of religious marriage that are common to the Czech Republic and England and Wales (e.g. legal impediment of age), as well as the differences between the two jurisdictions (e.g. same-sex marriage). All analyses were conducted with reference to canon law. The paper first presents an outline of the current legal framework regulating marriage and then proceeds to elaborate on how these countries distinguish between civil and ecclesiastical marriages. This is followed by a chapter on the understanding of marriage as a union between two people. In the Czech Republic, this understanding always includes only a man and a woman, while in England and Wales, “marriage” also applies to same-sex couples. The final chapter examines statutory age restrictions for marriage, noting a recent convergence in the minimum legal age considered in both jurisdictions. Niniejszy artykuł koncentruje się na niektórych aspektach małżeństwa wyznaniowego w Republice Czeskiej oraz Anglii i Walii. Przedmiotem rozważań są zarówno rozwiązania, które w obu systemach prawnych są podobne (np. przeszkoda wieku), jak i widoczne pomiędzy nimi różnice (np. małżeństwa osób tej samej płci). Wszystkie analizy są prowadzone z odniesieniami do prawa kanonicznego. Punkt wyjścia stanowi prezentacja przepisów prawnych, które regulują kwestie małżeństwa, po czym następuje omówienie sposobu, w jaki krajowi prawodawcy rozróżniają małżeństwa cywilne od wyznaniowych. Kolejna część dotyczy rozumienia małżeństwa jako związku dwojga ludzi. W Czechach rozumienie to zawsze obejmuje wyłącznie mężczyznę i kobietę, natomiast w Anglii i Walii pojęcie „małżeństwa” odnosi się również do związku osób tej samej płci. Przedmiotem ostatniej części artykułu są ustawowe ograniczenia możliwości zawarcia małżeństwa; zwraca się tu m.in. uwagę na niedawne decyzje, które doprowadziły do zbieżności rozwiązań dotyczących minimalnego wieku uprawniającego do zawarcia małżeństwa w obu jurysdykcjach.listelement.badge.dso-type Item , The 2024–2025 changes in religious instruction in Polish public schools and their legality(Wydawnictwo KUL, 2025) Strzała, MarekIn 2024 and 2025, Poland’s Minister of Education issued three ordinances aimed at changing the status quo in the field of religious instruction in the country’s public schools. The major amendments introduced include the possibility of merging school groups for religion classes, reducing the number of weekly religion lessons to one hour, making it obligatory to conduct religion lessons directly before or after mandatory classes, and eliminating religion marks from the grade point average. The main concern regarding these ordinances is the procedure used for their issuance. The ordinances were issued by the Minister of Education without the prior consent of the religious communities, even though Article 12 para. 2 of the Education System Act (1991) requires them to be issued “in agreement” with the authorities of religious communities. In the recent judgments of the Polish Constitutional Tribunal (cases no. U 10/24, U 11/24, and U 2/25), it was declared that the issuance of these ordinances violated this provision (in addition to other incompatibilities with the provisions of the Polish Constitution and Polish Concordat, among other acts). Additionally, the majority of the jurists’ opinions raise serious doubts regarding the conformity of these ordinances with the Polish legal system. Indeed, the linguistic, logical, functional, and historical interpretations all lead to the conclusion that Article 12 para. 2 of the Education System Act introduces the requirement of acceptance of the authorities of religious communities when the government is about to issue or change regulations concerning religious education in Polish public schools. Until such consent is obtained, the government is obliged to maintain the status quo, provided that Article 12 para. 2 is in force. W Polsce w latach 2024 i 2025 Minister Edukacji wydał trzy rozporządzenia mające na celu zmianę status quo w zakresie nauczania religii w szkołach publicznych. Najważniejsze wprowadzane zmiany to możliwość łączenia klas szkolnych do przeprowadzania lekcji religii, skrócenie tygodniowego wymiaru lekcji religii do jednej godziny, obowiązek prowadzenia lekcji religii bezpośrednio przed lub bezpośrednio po obowiązkowych zajęciach oraz wyeliminowanie oceny z religii ze średniej ocen. Głównym problemem w odniesieniu do wspomnianych rozporządzeń jest tryb ich wydania. Rozporządzenia zostały wydane przez Ministra Edukacji bez uprzedniej zgody związków wyznaniowych, mimo że art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty wymaga, aby były wydawane „w porozumieniu” z władzami związków wyznaniowych. W ostatnich orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego (sygn. U 10/24, U 11/24 i U 2/25) uznano, że rozporządzenia te zostały wydane z naruszeniem tego przepisu (poza innymi niezgodnościami z przepisami Konstytucji RP, konkordatu i niektórych ustaw). Również większość opinii przedstawicieli doktryny zgłasza poważne wątpliwości co do zgodności tych rozporządzeń z polskim systemem prawnym. Istotnie, wykładnia językowa, logiczna, funkcjonalna i historyczna prowadzi do wniosku, że art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty wprowadza wymóg zgody władz związków wyznaniowych, w przypadku gdy minister właściwy do spraw oświaty i wychowania zamierza wydać lub zmienić przepisy dotyczące nauczania religii w polskich szkołach publicznych. Do czasu uzyskania takiej zgody władze państwowe są zobowiązane utrzymywać status quo, przynajmniej tak długo, jak długo obowiązuje art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty.listelement.badge.dso-type Item , Wolność religijna w społeczeństwie wielowyznaniowym na przykładzie Węgier(Wydawnictwo KUL, 2025) Ćwikła, LeszekOpracowanie zawiera analizę przepisów ustawodawstwa węgierskiego regulujących wolność religijną w aspekcie indywidualnym i instytucjonalnym. Podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy przepisy prawne odpowiednio zabezpieczają tę wolność. Na podstawie przeprowadzonej analizy stwierdzono, iż w przypadku indywidualnego wymiaru wolności religijnej na Węgrzech każdy obywatel może korzystać z niej w równym stopniu. Państwo może zwalczać zachowania, które godzą w tę wolność, m.in. egzekwując przestrzeganie przepisów prawa karnego określających przestępstwa przeciwko wolności religijnej. Istotną rolę odgrywają również przepisy prawa cywilnego zapewniające ochronę dóbr osobistych oraz prawa pracy, z których wynika wymóg równego traktowania i niedyskryminowania ze względu na przekonania religijne. Jeśli chodzi o wolność religijną w aspekcie instytucjonalnym, to w obecnym stanie prawnym trudno mówić o formalnej równości prawnej wspólnot religijnych, co oznacza, że w tym zakresie państwo nie zapewnia wszystkim obywatelom jednakowej możliwości swobodnego i dobrowolnego realizowania prawa do wolności religijnej. Based on an analysis of the provisions of Hungarian legislation regulating the individual and institutional aspects of religious freedom, this study attempts to determine whether such legislation adequately protects this freedom. It concludes that all Hungarian citizens can equally exercise individual religious freedom. The state can combat behaviour that undermines this freedom by, among other things, enforcing criminal law provisions that define offences against it. Civil law ensuring the protection of personal rights and labour law requiring equal treatment and non-discrimination on the basis of religious beliefs also play an important role. By contrast, when it comes to the institutional religious freedom, the important fact is that the equality for religious communities is not ensured. In this aspect the state does not provide all citizens with the equal opportunity to freely and voluntarily exercise their right to religious freedom.listelement.badge.dso-type Item , Świadkowie Jehowy w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka – podstawowe problemy i kierunki orzecznictwa(Wydawnictwo KUL, 2025) Krzysztofek-Strzała, KatarzynaNiektóre przekonania religijne członków społeczności Świadków Jehowy są sprzeczne z obowiązkami wynikającymi z prawa państwowego (takimi jak obowiązkowa służba wojskowa), co znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Duża liczba spraw wniesionych przed Europejski Trybunał Praw Człowieka przez Świadków Jehowy spowodowała wzrost poziomu ochrony wolności wyznania i przyczyniła się do sformułowania standardów tej ochrony. Tekst obejmuje analizę wybranych orzeczeń, które zostały pogrupowane jako mieszczące się w ramach wolności religijnej w aspekcie indywidualnym (np. zagadnienie możliwości odmowy poddania się transfuzji krwi czy odmowy służby wojskowej z przyczyn religijnych) oraz w aspekcie instytucjonalnym (np. kwestia ochrony danych osobowych ujawniających wyznawaną religię czy regulacja praw i obowiązków wspólnoty religijnej). Celem analizy jest wskazanie ogólnych standardów ochrony wolności religijnej, które opracował Trybunał przy okazji orzekania w licznych skargach dotyczących Świadków Jehowy. Orzecznictwo to pozwoliło na doprecyzowanie zakresu ochrony przewidzianej art. 9 Konwencji (np. uznanie przez Trybunał prawa do przekonywania innych do swojej wiary) oraz obok wielu innych wniosków, wyraźnie wskazało na ciążący na państwach – sygnatariuszach Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności obowiązek zachowania pluralizmu religijnego i gwarancji wolności religijnej niezależnie od wyznania. Some religious beliefs of the members of Jehovah’s Witnesses community are in conflict with the legal obligations under state law (e.g. mandatory military service), which is reflected in the European Court of Human Rights case-law. The large number of cases brought before the European Court of Human Rights by Jehovah’s Witnesses resulted in increase of the level of protection of the freedom of religious belief and contributed to create a standard of this protection. The study aim is to analyse select rulings divided into groups according to representation of religious freedom in the individual aspect (e.g. the issue of refusing blood transfusions or military service for religious reasons) or in the institutional aspect (e.g. the issue of protection of personal data revealing religion or belief or the regulation of rights and duties of the religious community). The aim of the analysis is to indicate the general standards of protection of religious freedom that the court has adopted when deciding on complaints concerning Jehovah's Witnesses. This jurisprudence has helped to clarify the scope of protection under Article 9 of the Convention (e.g. the Court's acceptance of the right to persuade others to one's faith) and, among many other conclusions, has clearly indicated the obligation of the signatory States of the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms to preserve religious pluralism and guarantee complete religious freedom.listelement.badge.dso-type Item , Represje władz komunistycznych wobec Kościoła rzymskokatolickiego w województwie białostockim w 1966 r.(Wydawnictwo KUL, 2025) Sychowicz, KrzysztofZmiana systemu politycznego w Polsce po II wojnie światowej pociągnęła za sobą m.in. zmianę stosunku władz państwowych do Kościoła rzymskokatolickiego, co wiązało się m.in. z sekularyzacją licznych dziedzin życia społecznego i aresztowaniami „reakcyjnych” księży. Działania te z różnym natężeniem stosowane były przez kolejne lata. Po represjach okresu stalinowskiego, do szczególnego natężenia represji władz partyjno-państwowych wobec Kościoła rzymskokatolickiego doszło w czasie obchodów Milenium Chrztu Polski. Podejmowane przez komunistów działania miały na celu m.in. ograniczenie liczby wiernych uczestniczących w tych i innych wydarzeniach religijnych oraz przeciwdziałanie nielegalnemu budownictwu sakralnemu, zwłaszcza krzyży przydrożnych, kaplic itp. W artykule przedstawiono różne działania prowadzone w województwie białostockim przez władze i podległe im struktury administracyjne, partyjne oraz aparat bezpieczeństwa, a następnie ich konsekwencje. Szczególna rola przypadła Służbie Bezpieczeństwa, Wydziałowi ds. Wyznań, a także wykorzystywanym politycznie Kolegiom Karno-Administracyjnym. Bazę źródłową niniejszego opracowania stanowią materiały archiwalne wytworzone przez struktury partyjne, kontrolowane przez nie instytucje oraz aparat bezpieczeństwa, pozostający gwarantem trwania władzy komunistycznej. Chociaż materiały wytworzone przez ten ostatni wymagają szczególnie krytycznego podejścia, to bez wątpienia pozwalają uzyskać pełniejszy obraz mających wówczas miejsce wydarzeń, ich przyczyn i konsekwencji, wśród których na terenie województwa białostockiego było wszczęcie 33 postępowań karnych przeciwko 56 osobom (w tym sześciu księżom). The change of the political system in Poland after World War II brought about, inter alia, a shift in the state authorities’ attitude towards the Roman Catholic Church. This was connected to a campaign to secularise various areas of social life and to the arrests of “reactionary” priests. These actions were implemented with varying intensity over the following years. After the repression of the Stalinist period, the repressive actions of the party and state authorities against the Roman Catholic Church particularly intensified during the celebrations of the Millennium of the Baptism of Poland. The measures taken by the communists aimed, inter alia, to limit the number of participants in these and other religious events and to combat illegal religious construction, especially chapels, roadside crosses, and the like. This article presents the various actions undertaken in the Białystok Voivodeship by the authorities and their subordinate administrative and party structures, as well as the security apparatus, along with their consequences. A particularly important role was played by the Security Service (Służba Bezpieczeństwa), the Department for Religious Affairs (Wydział ds. Wyznań), and the politically used Penal-Administrative Collegia (Kolegia Karno-Administracyjne). The basis for this article is archival materials produced by party structures, the institutions under their control, and the security apparatus that guaranteed the maintenance of the communist regime. Although the materials produced by the Security Service in particular require a critical approach, they undoubtedly help provide a more complete picture of the events, their causes, and their consequences, among them, the initiation of 33 criminal proceedings against 56 people (including six priests) in the Białystok Voivodeship.listelement.badge.dso-type Item , Ochrona symboli religijnych zawartych we wzorach przemysłowych zgłoszonych do Urzędu Patentowego RP(Wydawnictwo KUL, 2025) Szczotka, JerzyTematem artykułu jest prawna ochrona symboli religijnych zawartych we wzorach przemysłowych zgłoszonych do Urzędu Patentowego RP na podstawie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej. Zgodnie z tym aktem normatywnym Urząd Patentowy RP, działając ex officio, nie może udzielić ochrony prawnej na obszarze państwa polskiego takim wzorom przemysłowym, które zawierają oznaczenie zawierające element o wysokiej wartości symbolicznej o charakterze religijnym, którego używanie obrażałoby uczucia religijne. Badając zgłoszony wzór, Urząd Patentowy ocenia zaistnienie okoliczności wskazanych w powołanej regulacji, której próbę wykładni przedstawiono w artykule. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że ze względu na długotrwały historycznie i uniwersalny charakter, symbole związane z religią chrześcijańską mają co do zasady wysoką wartość nie tylko dla osób wierzących, lecz także dla tych, którzy szanują związane z nimi wartości jako istotne dla funkcjonowania całego społeczeństwa. W ramach obowiązujących przepisów ważnym instrumentem ochrony prawnej symboli i jednocześnie uczuć religijnych jest instytucja unieważnienia i uchylenia decyzji Urzędu Patentowego o udzieleniu prawa z rejestracji. Wniosek w tej sprawie może złożyć każdy, co stwarza możliwość – a nawet powinność – podjęcia działania przez instytucje i organizacje kościelne, osoby duchowne, chrześcijańskie stowarzyszenia, wspólnoty i ruchy, a nawet poszczególnych wiernych. This article explores the legal protection of religious symbols incorporated in industrial designs submitted to the Polish Patent Office pursuant to the Industrial Property Act of 2000. According to this act, the Patent Office, acting ex officio, cannot grant legal protection in the territory of Poland to industrial designs that contain a sign incorporating an element with a high symbolic value of a religious nature, as the use of the element would offend religious sentiments. As part of the examination process for a submitted design, the Patent Office evaluates the fulfilment of the requirements laid down in the aforementioned regulation, the interpretation of which is presented in this article. In this context, an important point to note is that, due to the historically enduring and universal nature of symbols associated with Christianity, they generally possess high value not only for adherents of that faith but also for those who consider the values associated with those symbols as essential to the functioning of society as a whole. Within the framework of applicable regulations, a significant instrument for the legal protection of symbols and, therefore, of religious sentiments is the institution of invalidation and reversal of the Patent Office’s decision to grant registration rights. According to the law, any natural or legal person may initiate such proceedings. This legal regulation creates an opportunity – and, indeed, an obligation – for church institutions and organisations, clergy, Christian associations, communities, movements and even individual believers to take appropriate action.listelement.badge.dso-type Item , Katolickie księgi metrykalne a ewidencja stanu cywilnego na ziemiach polskich do połowy XX wieku(Wydawnictwo KUL, 2025) Szyszka, Anna; Czerkawski, JarosławPojęcie ksiąg parafialnych obejmuje wszystkie księgi, które ma obowiązek prowadzić parafia Kościoła Katolickiego przy wykorzystaniu aparatu pomocniczego w postaci kancelarii parafialnej. Wśród ksiąg parafialnych na szczególną uwagę zasługują księgi metrykalne, w których Kościół Katolicki rejestruje chrzty swoich wiernych i odnotowuje wydarzenia z życia duchowego swoich wyznawców. Księgi te także służyły i służą do prowadzenia ewidencji mieszkańców parafii. Problemem badawczym niniejszego artykułu jest geneza i ewolucja praktyki prowadzenia ksiąg metrykalnych prowadzonych przez Kościół Katolicki i ich przejęcie przez urzędy stanu cywilnego w Polsce po II wojnie światowej, co skutkowało traktowaniem ich jako ksiąg stanu cywilnego. Autorzy przeanalizowali proces kształtowania się praktyki prowadzenia ksiąg metrykalnych Kościoła Katolickiego oraz norm prawnych regulujących problematykę aktów stanu cywilnego. W treści rysu historycznego zwrócono uwagę na rozwiązania polegające na przejmowaniu m.in. zadań z zakresu rejestracji stanu cywilnego przez administrację państwową, dotychczas realizowanych przez związki wyznaniowe. Ponadto przeanalizowano rozwiązania pastoralne obowiązujące w Kościele Katolickim oraz wykorzystano metodę analizy norm prawnych, przyjętych przez ustawodawcę w zakresie regulacji stanu cywilnego. Droga rozwiązania problemu przebiegała w sposób następujący: wyjaśniono podstawowe pojęcia istotne dla problemu badawczego, ukazano początki, historię i sposób prowadzenia ksiąg parafialnych oraz zaprezentowano przepisy dotyczące przeniesienia treści ksiąg metrykalnych do aktów stanu cywilnego. Ustawodawca wprowadził po II wojnie światowej rozwiązania umożliwiające ustalenie treści aktu stanu cywilnego na podstawie informacji pochodzących z ksiąg parafialnych. Organy odpowiedzialne za prowadzenie ksiąg aktów stanu cywilnego przejmowały księgi parafialne prowadzone w parafiach katolickich, które stawały się w ten sposób częścią zasobu urzędów stanu cywilnego. The term “parish registers” includes all books that a Catholic parish is obliged to maintain, typically with the assistance of a parish office. Special attention should be paid to parish registers in which the Catholic Church registers baptisms and records other significant events in the spiritual lives of the faithful. These books also serve as records of parish residents. This paper’s research problem concerns the origins and evolution of the Catholic Church’s practice of keeping registry books and how this practice was taken over by registry offices in Poland after World War II, resulting in the books being treated as civil status records. The authors analyse the development of the practice of keeping Catholic registers and the legal norms that regulate civil status record keeping. The historical overview highlights the state administration’s takeover of tasks related to civil status registration previously performed by religious organisations. Furthermore, the authors examine pastoral and legal regulations in force within the Catholic Church, employing a legal and dogmatic approach to analyse legal norms adopted by state regarding civil status regulation. The approach taken to solve the research problem involved explaining the key concepts; outlining the origins, history, and methods of keeping parish registers; and presenting legal solutions for transferring vital records to civil status records. After World War II, the legislation was introduced that made it possible to determine the content of a civil status record based on information from parish registers. Consequently, the authorities responsible for maintaining civil status records took over the parish registers held in Catholic parishes and these registers became part of the civil registry office’s resources.listelement.badge.dso-type Item , Planistyczne uwarunkowania lokalizacji cmentarzy(Wydawnictwo KUL, 2025) Woźniak, MartaCelem artykułu jest określenie aktualnych planistycznych uwarunkowań lokalizacji cmentarzy w polskim porządku prawnym. Kluczowe dla osiągnięcia tego celu jest uwzględnienie uwarunkowań wynikających z ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ale spektrum przepisów, które znajdują w tym zakresie zastosowanie, wykracza poza tę ustawę. W opracowaniu postawiono tezę, że cmentarz stanowi swego rodzaju obszar specjalny, ponieważ na jego terenie obowiązuje swoisty reżim publicznoprawny, związany ze szczególną funkcją, jaką pełni cmentarz. Reżim ten jest odrębny od reżimu obowiązującego powszechnie, a jego podstawę stanowi obowiązkowo sporządzany miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Ponadto udzielono odpowiedzi na następujące pytania badawcze: Jaką rolę w lokalizacji cmentarza pełni miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego?; Czy cmentarz może być utworzony na podstawie decyzji o lokalizacji celu publicznego?; Jaki charakter prawny ma zgoda państwowego inspektora sanitarnego?; Co to jest plan ogólny i jakie ma znaczenie dla lokalizacji cmentarza? This study aims to identify the current planning conditions for the location of cemeteries under Polish law. Analysing the conditions contained in the Act of 27 March 2003 on Planning and Spatial Development is key to achieving this goal, but the spectrum of relevant regulations goes beyond this law. The study argues that a cemetery constitutes a type of a special area because a specific public law regime applies to its territory, which is related to the special function that cemeteries perform. This regime is separate from the general regime and is based on a mandatory local spatial zoning plan. This study addresses the following research questions. What role does the local zoning plan play in the location of a cemetery? Can a cemetery be established on the basis of a decision on the location of a public purpose investment? What legal character does the consent of the state sanitary inspector have? What is a so-called general plan, and what is its significance for the location of a cemetery?listelement.badge.dso-type Item , Chrześniacy Prezydenta Mościckiego w świetle akt Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP z lat 1926-1939(Wydawnictwo KUL, 2025) Zarzycki, ZdzisławCelem artykułu jest omówienie instytucji chrześniaków Prezydenta Mościckiego w świetle akt Kancelarii Cywilnej Prezydenta Rzeczypospolitej z lat 1926–1939. Inicjując w 1926 r. prywatny program honorowych chrześniaków, Prezydent RP Ignacy Mościcki chciał zwrócić uwagę na konieczność szczególnej troski o kapitał ludzki w odrodzonym po 123 latach rozbiorów państwie polskim poprzez pomoc w należytym wychowaniu i wykształceniu przedstawicieli młodego pokolenia. Bazował w tym względzie na podobnych rozwiązaniach europejskich, a w szczególności niemieckich i pruskich z XIX w. i odnowionych w 1926 i 1928 r. W dotychczasowych opracowaniach publicystycznych dotyczących omawianej problematyki podkreślano, że honorowymi chrześniakami Prezydenta Mościckiego zostało 912 chłopców, którzy urodzili się jako siódmi synowie w rodzinie obywateli polskich, niekaranych sądownie, narodowości polskiej i wyznania katolickiego. Tymczasem wynik przeprowadzonej kwerendy archiwalnej stawia tę instytucję w zupełnie nowym świetle i pozwala zakwestionować niektóre z dotychczasowych ustaleń. W artykule uwaga skoncentrowana jest przede wszystkim na omówieniu kryteriów, jakie musiał spełnić potencjalny kandydat na prezydenckiego chrześniaka oraz jego rodzina, a także na przebiegu procedury zgłaszania kandydata i praktyki z tym związanej oraz dostrzeżonych odstępstw od utrwalonych kryteriów i procedur. The aim of this article is to present the institution of President Mościcki’s godsons in the light of the files of the Civil Chancellery of the President of the Republic of Poland in the years 1926–1939. By initiating a private programme of honorary christening, President Mościcki wanted to draw attention to the need for the Polish state, reborn after 123 years of partitions, to take care of its human capital by offering aid in the proper upbringing and education of the representatives of the young generation. The programme was inspired by similar German and Prussian solutions, known there already in the 19th century and revived in 1926 and 1928. In publicistic reports up until the present time it has been emphasised that a total of 912 boys became Mościcki’s godsons. A godson could be a boy born as the seventh son in the family of a Polish citizen holding no criminal record, of Polish nationality and the Catholic faith. However, a preliminary archival search casts a completely different light on the institution of Mościcki’s godsons and undermines the previous findings. The present study focuses primarily on describing the qualifications required of a candidate for a presidential godson and his family, as well as the course of the procedure for submitting candidates and the observed deviations.listelement.badge.dso-type Item , Realizacja konstytucyjnej zasady równouprawnienia kościołów i innych związków wyznaniowych w wybranych przepisach prawa polskiego(Wydawnictwo KUL, 2025) Abramowicz, Aneta M.Zasada równouprawnienia kościołów i innych związków wyznaniowych została wyrażona w art. 25 ust. 1 Konstytucji RP. Stanowi gwarancję poszanowania wolności sumienia i religii wszystkich ludzi, równych w swojej godności. Wolność ta może być realizowana również w ramach związku wyznaniowego. Jednak realizacja tej zasady w polskim systemie prawnym wywołuje wątpliwości. Celem podjętych rozważań jest omówienie realizacji konstytucyjnej zasady równouprawnienia związków wyznaniowych w wybranych przepisach prawnych, co pozwoli na weryfikację tezy, że nie we wszystkich dziedzinach ta konstytucyjna zasada znajduje właściwą realizację. Konstytucyjna zasada równouprawnienia związków wyznaniowych jest nakazem, standardem prawnym, któremu polski prawodawca stara się sprostać. Jednak mimo obowiązywania jej w polskim systemie prawnym już od ponad 30 lat, nadal można znaleźć przypadki jej nieprzestrzegania, co zasługuje na krytykę. Za niedopuszczalne trzeba uznać w szczególności różnicowanie sytuacji prawnej związków wyznaniowych wyłącznie w oparciu o formę uregulowania ich sytuacji prawnej. The principle of equal rights for churches and other religious organisations is set out in Article 25, Section 1, of the Constitution of the Republic of Poland. It guarantees respect for every person’s freedom of conscience and religion, grounded in the equal dignity of all people. This freedom may also be exercised within a religious organisation. However, the implementation of this principle in the Polish legal system has generated some controversy. This paper aims to examine the implementation of the constitutional principle of equal rights for religious organisations within selected legal regulations. In doing so, it tests the hypothesis that this constitutional principle is not always properly upheld. The principle functions as a legal standard that the Polish legislator strives to observe. However, despite having been in force in the Polish legal system for over 30 years, violations of this principle can still be observed, a fact that deserves criticism. In particular, it is unacceptable to differentiate the status of religious organisations solely on the basis of the form of its regulation.listelement.badge.dso-type Item , Granice wolności sumienia i wyznania w miejscu pracy – między przekonaniami religijnymi a polityką inkluzywności pracodawcy(Wydawnictwo KUL, 2025) Bartosiak, Kajetan; Dobrowolska, MartynaNiniejszy artykuł analizuje prawne i etyczne granice wolności sumienia i wyznania pracownika w kontekście uprawnień pracodawcy do kształtowania polityki inkluzywności. Główna teza artykułu opiera się na założeniu, że znalezienie równowagi między wolnością sumienia i wyznania pracownika a prawem pracodawcy do kształtowania polityki organizacyjnej i światopoglądowej wymaga uznania granic dopuszczalnej ekspresji religijnej. Ekspresja ta nie może naruszać godności innych osób ani skutkować represjami wobec pracownika, o ile nie ma charakteru agresywnego, dyskryminującego lub nawołującego do nienawiści. W artykule wskazano, że granice wolności sumienia i wyznania w miejscu pracy podlegają indywidualnej interpretacji, uwzględniającej zarówno prawa pracownika, jak i obowiązki pracodawcy, w tym przeciwdziałanie dyskryminacji i kształtowanie zasad współżycia społecznego. Artykuł wnosi wkład w debatę nad wyznaczaniem granic wolności sumienia i wyznania w kontekście prawa pracy, wskazując implikacje dla kształtowania polityk inkluzywności. Kluczowym ustaleniem jest stwierdzenie, że efektywne zarządzanie konfliktami wartości w miejscu pracy wymaga od pracodawców tworzenia polityk inkluzywności i wypracowywania dobrych praktyk, które respektują różnorodność światopoglądową. This article analyses the legal and ethical limits of an employee’s freedom of conscience and religion in the context of the employer’s right to shape inclusion policies. The main thesis is based on the assumption that finding a balance between the employee’s freedom of conscience and religion and the employer’s right to shape organizational and ideological policies requires recognizing the limits of permissible religious expression. This expression cannot violate the dignity of others or result in reprisals against the employee, unless it is aggressive, discriminatory or incites hatred. The analysis identifies that the boundaries of freedom of conscience and religion in the workplace are subject to individual interpretation, taking into account both the employee’s rights and the employer’s obligations, including counteracting discrimination and shaping the principles of social coexistence. The article contributes to the debate on defining the boundaries of freedom of conscience and religion in the context of labor law, highlighting its implications for the development of inclusivity policies. A key finding is that effective management of value conflicts in the workplace requires employers to create inclusion policies and elaborate on good practices that respect ideological diversity.listelement.badge.dso-type Item , Desakralizacja miejsc kultu – adaptacja świątyń do funkcji świeckich w prawie polskim(Wydawnictwo KUL, 2025) Fedeńczuk, MateuszDesakralizacja jest procesem polegającym na pozbawieniu sakralnego charakteru obiektów dotychczas używanych do celów religijnych, a następnie nadaniu im nowych funkcji świeckich. Taka adaptacja miejsc kultu do funkcji świeckich może przyjąć różnorodne formy. Celem niniejszego opracowania jest omówienie kwestii wykorzystania budynków religijnych na cele świeckie i odniesienie się do konieczności poszanowania w tym procesie wartości konstytucyjnych. Podjęte rozważania prowadzą do kilku zasadniczych wniosków. Po pierwsze, regulacje powinny obejmować zgodę albo opinię właściwego kościoła lub innego związku wyznaniowego będącego właścicielem zdesakralizowanej świątyni, odnośnie do jej świeckiego użycia. Po drugie, w procesie desakralizacji powinna być zapewniona partycypacja lokalnej społeczności. Po trzecie, ustawodawca powinien wskazać ogólny kierunek, w jakim może zmierzać desakralizacja świątyń, wykorzystując do tego instytucję ładu przestrzennego. Przepisy polskiego prawa wymagają pilnych zmian mających na celu wprowadzenie stosownej procedury dotyczącej desakralizacji budynków kultu religijnego. Desacralisation is the process of removing the sacred character of objects previously used for religious purposes and then giving these objects new secular functions. This adaptation of places of worship to secular functions can take a variety of forms. The present paper aims to discuss the use of religious buildings for secular purposes and to address the need to respect constitutional values in this process. The considerations made led to several key conclusions. First, regulations should include the consent or opinion of the relevant church or religious organisation that owns the desacralised temple regarding its secular use. Second, the participation of the local community should be ensured in the desacralisation process. Third, the legislator should indicate the general direction in which the desacralisation of temples might proceed using the institution of urban order. The provisions of Polish law urgently need to be amended to introduce an appropriate procedure for the desacralisation of religious buildings.listelement.badge.dso-type Item , O przesłance „przy wykonywaniu” z art. 430 Kodeksu cywilnego – uwagi na tle wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2022 r., II CSKP 466/22(Wydawnictwo KUL, 2025) Zakrzewski, PiotrPrzesłanka odpowiedzialności zwierzchnika za szkodę wyrządzoną przez podwładnego, wymagająca aby szkoda powstała „przy wykonywaniu powierzonej czynności” (art. 430 k.c.), jest ciągle przedmiotem sporów. Celem artykułu jest ustalenie znaczenia tej przesłanki z uwagi na jej kontrowersyjną wykładnię, zaprezentowaną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 września 2022 r. (II CSKP 466/22). W wyroku tym uznano, że w omawianej przesłance mieści się także przypadek umyślnego wyrządzenia szkody uczennicy wskutek dokonania czynu nierządnego przez księdza, co skutkuje odpowiedzialnością struktur kościelnych za tę szkodę. Sąd Najwyższy bezpodstawnie jednak przyjął, że szkoda przy wykonywaniu powierzonej czynności zachodzi także wówczas, gdy wykonywanie powierzonych obowiązków przez podwładnego, w tym przypadku księdza, umożliwiło mu wyrządzenie szkody. Jest to więc przykład daleko idącej wykładni rozszerzającej, którą można ocenić jako wykładnię contra legem, ponieważ w istocie ustanawia ona – wbrew brzmieniu art. 430 k.c. – odpowiedzialność powierzającego za szkodę wyrządzoną jedynie przy okazji wykonywania powierzonej czynności. Dotychczas przy wykładni omawianej przesłanki sięgano do różnych kryteriów, takich jak adekwatny związek przyczynowy, cel działania podwładnego, a także wewnętrzny, bezpośredni związek między powierzoną czynnością a zachowaniem podwładnego, z którego wynikła szkoda. Te kryteria zasadniczo wykluczały przyjęcie takiej wykładni, jaką w wyroku z dnia 6 września 2022 r. zaprezentował Sąd Najwyższy. Najbardziej adekwatne wydaje się przy tym ostatnie kryterium. Jest ono także przyjmowane w nauce niemieckiej na tle bliźniaczego do art. 430 k.c. przepisu tamtejszego Kodeksu cywilnego (§ 831). Kierując się tym kryterium, należy uznać, że szkodą przy wykonywaniu powierzonej czynności jest taka szkoda, która jest wynikiem wadliwej realizacji przez podwładnego powierzonej mu czynności, a nie dokonania przez niego innej czynności. Oznacza to, że powierzający nie odpowiada za czynności umyślne podwładnego, takie jak czyn nierządny, kradzież itp. Powierzający, taki jak kościelna osoba prawna, nie może więc odpowiadać za skutki czynu nierządnego księdza, dokonanego jedynie przy okazji wykonywania powierzonych mu czynności. The premise of the superior’s liability for damage caused by a subordinate (Article 430 of the Polish Civil Code), according to which the damage should occur ‘during the performance of the entrusted activity’, is still the subject of disputes. The purpose of this paper is to determine the meaning of this premise in view of its controversial interpretation by the Supreme Court in its judgment of 6 September 2022 (II CSKP 466/22). The judgment found that this premise covered a case of intentional harm to a schoolgirl arising from an indecent act by a priest, which resulted in the liability of church institutions for this damage. The Supreme Court wrongly assumed, however, that damage ‘during the performance of the entrusted activity’ also occurred when the performance of the entrusted duties by a subordinate, in this case a priest, enabled him to cause the damage. This is an example of a far-reaching, expansive interpretation that can be assessed as an interpretation contra legem, because it establishes – contrary to the wording of Article 430 of the Civil Code – the entrusting party’s liability for damage caused only at the opportunity of performing the entrusted activity. So far, when interpreting the premise under discussion, various criteria have been used, such as an adequate causal relationship, the purpose of the subordinate’s action or an internal, direct relationship between the entrusted activity and the subordinate’s conduct from which the damage resulted. These criteria exclude the adoption of the interpretation presented by the Supreme Court. The last criterion seems to be the most adequate, and it is also accepted in German scholarship in the context of § 831 of the German Civil Code, which is similar to the analysed Polish provision. Guided by this criterion, it should be recognised that damage during the performance of the entrusted activity results from the subordinate’s defective performance of the entrusted duties and not other activity. This means that the entrusting party is not generally liable for the subordinate’s intentional actions, such as an indecent act or theft. Under Polish law, the entrusting party, such as a church legal entity, cannot therefore be liable for indecent acts committed by a priest.