Artykuły naukowe (WF)
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.12153/69
Browse
Recent Submissions
listelement.badge.dso-type Item , Leo Tolstoy’s Critique of Church Christianity(Wydawnictwo KUL, 2025) Roszyk, MaksymilianThe aim of the paper is a reconstruction and an analysis of Leo Tolstoy’s cri-tique of what he called Church Christianity. In the opening section, Tolstoy’s general conception of religion as a relationship or an attidute of an individual to the world (which forms the background for the critique) is described. Then Tolstoy’s most important criticisms are discussed: (1) marginalization of the authentic teaching of Christ and establishing an alien metaphysical doctrine instead; (2) internal and external problems concerning the doctrine that replace the original one; (3) falsifi cation of the crucial concepts Christ developed; (4) an open denial of certain fundamental teachings of Christ; (5) reducing Christian-ity to idle talk. The paper concludes with some remarks concerning the nature and scope of Tolstoys’s critique. Celem tekstu jest rekonstrukcja i analiza sformułowanej przez Lwa Tołstoja krytyki chrześcijaństwa kościelnego. Na początku zarysowana zostaje ogólna koncepcja religii jako relacji czy nastawienia jednostki do świata sformułowana przez rosyjskiego myśliciela, która stanowi podstawę do przeprowadzonej przez niego krytyki. Następnie omówione są główne zarzuty, jakie Tołstoj wysuwa pod adresem chrześcijaństwa kościelnego: (1) marginalizacja autentycznego nauczania Chrystusa i zastąpienie go obcą mu metafi zyczną doktryną; (2) we-wnętrzne i zewnętrzne problemy z tą doktryną; (3) zafałszowanie kluczowych pojęć, jakich używa Chrystus w swym nauczaniu; (4) otwarte zanegowanie kluczowych punktów autentycznego nauczania Chrystusa; (5) redukcja chrze-ścijaństwa do wypowiadania słów niemających znaczenia w praktyce. W części końcowej przedstawione są uwagi dotyczące natury i zasięgu Tołstojowskiej krytyki.listelement.badge.dso-type Item , Czesław Martyniak – intelektualny nonkonformista(Wydawnictwo KUL, 2025) Charzyński, RafałArtykuł poświęcony jest postaci Czesława Martyniaka, polskiego filozofa prawa rozstrzelanego na początku okupacji hitlerowskiej w Lublinie. Przedstawia jego intelektualną odwagę, przejawiającą się w wyborze tomizmu jako podstawy uprawianej przezeń refleksji naukowej, w opozycji do dominujących wówczas w jego dyscyplinie nurtów intelektualnych. Konsekwencją tego wyboru była krytyka pozytywizmu prawnego, uznanie koniecznego związku prawa stanowionego z moralnością oraz sprzeciw wobec relatywizmu. Wbrew popularnej wówczas w środowisku uczonych neutralności światopoglądowej, Martyniak nie wahał się ujawnić swoich poglądów, będących konsekwencją zajętego stanowiska. Argumentacja, jaką się posługiwał, pozostawała jednak – zgodnie z jego deklaracją – w obrębie racjonalnego dyskursu, nie wkraczając w dziedzinę religii. The paper is dedicated to the profile of a Polish philosopher of law Czesław Martyniak, executed in Lublin at the beginning of World War II. The article aims to show his intellectual courage which was manifested in the choice of Thomism as a foundation for his scholarly reflection. The current which was in opposition to dominating intellectual tendencies. As a consequence of the choice, Martyniak criticized legal positivism and was a follower of the view that there must obtain the relationship between law and morality. He was also an opponent of relativism that had a lot of followers. Although Martyniak was convinced that it was necessary to use strictly rational argumentation within the philosophy of law, he was aware of the worldview consequences of his position and openly admitted it.listelement.badge.dso-type Item , O rozumieniu bez porozumienia. Leszka Koczanowicza koncepcja polityki dialogu(Wydawnictwo KUL, 2025) Borkowska, MałgorzataCelem artykułu jest analiza Leszka Koczanowicza koncepcji polityki dialogu pod kątem oceny przydatności kategorii dialogu do stworzenia alternatywy dla dwóch opozycyjnych modeli demokracji: deliberacji w wersji zaproponowanej przez Jürgena Habermasa i hegemonii (radykalnej demokracji) w ujęciu Ernesta Laclau i Chantal Mouffe. Nawiązując do amerykańskiego pragmatyzmu oraz do teorii Michaiła Bachtina, czyli koncepcji, które dialog i komunikację stawiają w centrum świata społecznego, Koczanowicz dochodzi do wniosku, że wobec nieusuwalności antagonizmu z życia społecznego i polityki sensem dialogu jest nie tyle osiąganie konsensu (co nie zawsze jest możliwe), ile poszerzanie horyzontu rozumienia uczestniczących w dialogu stron. Takie podejście ujawnia normatywny wymiar demokracji, stanowiącej nie tylko system zabezpieczający suwerenność ludu, lecz także walkę o podtrzymanie rozumienia między ludźmi. The aim of the article is to analyze Leszek Koczanowicz’s concept of the politics of dialogue in terms of assessing the usefulness of the category of dialogue to create an alternative to two opposing models of democracy: deliberation in the version proposed by Jürgen Habermas and hegemony (radical democracy) developed by Ernesto Laclau and Chantal Mouffe. Referring to American pragmatism and Mikhail Bakhtin’s theory, i.e. the theories that place dialogue and communication at the center of the social world, Koczanowicz concludes that due to the indelibility of antagonism from social life and politics, the measure of the value of dialogue is not so much achieving consensus (which is not always possible), but broadening the horizon of mutual understanding by the parties to the dialogue. Such an approach reveals a normative dimension to democracy, which is not only a system securing the sovereignty of the people, but also a struggle to maintain understanding among people.listelement.badge.dso-type Item , W służbie prawdy i wolności. Papieże Jan Paweł II, Benedykt XVI i Franciszek o odwadze poszukiwania prawdy i dawania jej świadectwa. Bibliografia wypowiedzi z lat 1978-2025(Wydawnictwo KUL, 2025) Filipiak, MariaWypowiedzi papieży Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka o odwadze poszukiwania prawdy i dawania jej świadectwa. Bibliografia obejmuje wypowiedzi z lat 1978-2025. A bibliography of the addresses, from 1978 to 2023, of John Paul II, Benedict XVI, and Francis on the courage to seek truth and bear its witness.listelement.badge.dso-type Item , From the Editors. Before the Twilight of the West(Wydawnictwo KUL, 2025) Garbol, Tomaszlistelement.badge.dso-type Item , Od Redakcji: Przed zmierzchem Zachodu(Wydawnictwo KUL, 2025) Garbol, Tomaszlistelement.badge.dso-type Item , Doświadczenie, podmiot i byt. U podstaw filozoficznej antropologii Karola Wojtyły(Wydawnictwo KUL, 2025) Gudaniec, ArkadiuszW artykule podjęto próbę ukazania kluczowych elementów specyfiki doświadczenia i podmiotowości osoby w filozofii Wojtyły, z podkreśleniem jego najbardziej znaczących osiągnięć w tym zakresie. Wskazano zatem na rangę elementarnego doświadczenia człowieka, na osobowy (przeżyciowy) charakter świadomości, dzięki któremu doświadczenie kreuje osobowe „ja”, oraz na wielostronny zabieg harmonizacji strony subiektywnej i obiektywnej w doświadczeniu osoby jako podmiotu działania i istnienia. Omówiono różne odsłony dwubiegunowości wewnętrznego doświadczenia, takie jak poznanie i przeżywanie, samowiedza i samoświadomość, refleksyjność i refleksywność, podmiotowość metafizyczna i podmiotowość osobowa. Znaczący walor metody filozoficznej Wojtyły stanowi ukazanie, w jaki sposób człowiek jest podmiotem, jak doświadczenie odsłania i konstytuuje osobowe „ja”, a zarazem ugruntowuje osobę w realnym istnieniu. Osiągnięte w ten sposób rezultaty poznawcze stały się nieodzownym gruntem dla analizy wszystkich istotnych zagadnień antropologiczno-etycznych podejmowanych przez Wojtyłę na dalszych etapach jego filozoficznych rozważań. The paper attempts to show the key points of the specificity of the experience and subjectivity of the person in the philosophy of Karol Wojtyła, highlighting his most significant achievements in this area. The discussion highlights the importance of elementary human experience, the personal (lived-experiential) character of consciousness, in which experience creates the personal ‘I,’ and the multifaceted procedure of harmonizing the subjective and objective aspects in the experience of the person as an agent and existing subject. Various elements of the bipolarity of inner experience are also discussed, such as cognition and lived-experience, self-knowledge and self-consciousness, reflectivity and reflexivity, as well as metaphysical subjectivity and personal subjectivity. A significant value of Wojtyła’s philosophical method consists in showing the way in which the human being is a subject, how experience reveals and constitutes the personal ‘I’ and, at the same time, how it grounds the person in real existence. The cognitive results thus achieved have become an indispensable ground for analyses of the important anthropological and ethical issues addressed by Wojtyła in the further stages of his philosophical investigations.listelement.badge.dso-type Item , Od narracji do storysellingu(Wydawnictwo KUL, 2025) Zhylevich, HenadzRecenzja książki B.Ch. Han, „Kryzys narracji” i inne eseje, tłum. R. Pokrywka, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2024. Review of B. Ch. Han, “Kryzys narracji” i inne eseje, trans. R. Pokrywka, Warsaw: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2024.listelement.badge.dso-type Item , O trudzie oczekiwania(Wydawnictwo KUL, 2025) Chyrowicz, BarbaraMyślenie o jutrze i oczekiwanie na określone momenty w przyszłości wiąże się z przekonaniem, że „coś nas czeka”. Stwierdzenie: „czekamy na coś, co na nas czeka”, brzmi paradoksalnie, ponieważ czekać może tylko ktoś, kto ma doświadczenie upływu czasu. To my czekamy, w przypisywaniu oczekiwanym przez nas zdarzeniom „oczekującej wzajemności” zdaje się natomiast kryć przeświadczenie o ich nieuchronności. Oczekujemy pojawienia się nie tylko określonych stanów rzeczy – mamy też określone oczekiwania względem innych i względem samych siebie. Oczekiwanie jest w sposób konieczny związane z doświadczeniem przemijania, podobnie jak doświadczenie przemijania z doświadczeniem czasu. Dlatego prowadzone w artykule analizy poprzedzone zostały krótkimi refleksjami na temat fenomenu przemijania. Oczekiwanie nakierowane jest zawsze na jakiś cel i to właśnie on sprawia, że oczekiwanie staje się łatwe lub trudne, wlecze się niemiłosiernie lub mija nader szybko. Analizowany w artykule aspekt oczekiwania dotyczy sposobu, w jaki rozumne i wolne istoty radzą sobie z przemijaniem, czyli trudu oczekiwania, a refleksja nad nim w naturalny sposób prowadzi nas do znaczenia, jakie ma w oczekiwaniu cnota cierpliwości. Potrzeba jej tym, którzy muszą czekać, a że oczekiwanie jest wpisane w naszą egzystencję, to cierpliwość to cnota, bez której jeszcze trudniej jest żyć, niż ją osiągnąć. Prowadzone w artykule analizy wiodą zatem od refleksji na temat przemijania, poprzez namysł nad wpisanym w nie oczekiwaniem, do wskazania miejsca, jakie zajmuje w nim cnota cierpliwości. Thinking about “tomorrow” and waiting for specific moments in the future involve the belief that we are “in for” something. A statement that we are waiting for something awaiting us might seem paradoxical, because only an entity experiencing the passage of time is capable of waiting. It is, after all, us waiting, and in saying that something is awaiting us, we in a way express our own belief that whatever is awaiting us, as if reciprocally, will inevitably happen. The things we wait for are not merely certain states of affairs, since we also have expectations of others as well as of ourselves. Waiting is inherently bound with the experience of our contingency, just as our experience of contingency is bound with our experience of the passage of time. Precisely for this reason, the main argument in these considerations is preceded by a brief discussion of the phenomena of passing and contingency. Waiting always involves a goal, which in turn determines whether the process becomes easy or difficult, whether it is incessantly dragging on or completed almost in no time. The aspect of the phenomenon of waiting discussed in this paper is the ways in which rational and free beings cope with the passing of time and their contingency. Thus, waiting is seen as an effort, and its closer scrutiny contributes to bringing out the significance of the virtue of patience which plays a crucial role in the process of waiting. Patience is an imperative in the case of all those who must wait, and since waiting is inherent in a human existence, patience turns out a virtue more difficult to live without than to accomplish. The argument put forward in the paper proceeds from the discussion of passing and contingency, through an insight into the phenomenon of waiting inherent in them, to defining the significance of the virtue of patience in the process of waiting.listelement.badge.dso-type Item , Oczekiwanie moralne jako racja za podjęciem działania(Wydawnictwo KUL, 2025) Lewandowski, WojciechArtykuł skupia się na etycznych aspektach kreowania i spełniania oczekiwań moralnych dotyczących działań niebędących obowiązkami. Autor rozważa, czy sądy moralne dotyczące tych działań mogą przyjmować postać reguł moralnych, czy też mogą mieć wyłącznie szczegółowy i zależny od kontekstu charakter. W pierwszej części tekstu przedstawione zostały kluczowe elementy głównych teorii natury oczekiwań. W drugiej omawiane są generalistyczne i partykularystyczne argumenty w sporze o szczegółowość racji przemawiających za spełnianiem oczekiwań moralnych. W trzeciej ukazano stanowisko, zgodnie z którym oczekiwania moralne mogą stanowić odrębną rację skłaniającą do działania, o ile towarzyszy im wynikająca z nich bezradność. The article focuses on the ethical aspects of creating and fulfilling moral expectations regarding actions that are not duties. The author considers whether moral judgments concerning such actions can take the form of moral rules, or if such judgements can only be particular and context-dependent. The first part of the text presents key elements of major theories about the nature of expectations. The second part discusses generalist and particularist arguments advanced in the debate over the specificity of reasons for fulfilling moral expectations. The third part outlines the position that moral expectations can constitute a distinct reason to act, provided they are accompanied by helplessness resulting from these expectations.listelement.badge.dso-type Item , Prawo dla człowieka. Sesja naukowa „Dziedzictwo Czesława Martyniaka w 85. rocznicę śmierci” (KUL, Lublin, 24 V 2024)(Wydawnictwo KUL, 2025) Charzyński, Rafał; Charzyńska-Wójcik, Magdalenalistelement.badge.dso-type Item , A Concealed Reading for Early Chinese Christians: Text, Context, and Circulation of the Discourse on Vegetarianism (Su shuo 素說) in the Early Modern Period(Archivum Historicum Societatis Iesu (AHSI), by Institutum Historicum Societatis Iesu (ARSI), 2022-11) De Caro, Antonio; Fan, Zhenxu; Meynard, ThierryThis article provides a new study on the profound cross-cultural encounters and adaptations between different religions in China. The overreaching goal is to analyse the philosophical relevance and value of the Su shuo 素說 (Discourse on Vegetarianism) in the context of the religious practices of vegetarianism and fasting that were adapted, reframed and used by Chinese Catholic converts starting in the early modern era. The Su shuo is the ninth section of the Cang ju 藏句 (Concealed Sentences), which is a forty-folio manuscript written on Chinese bamboo paper held in the ARSI (Archivum Romanum Societatis Iesu). In the text of the Cang ju, its author, Xiong Ding 熊定, refutes ten ‘superstitious’ beliefs and practices commonly present in seventeenth-century Chinese culture. The manuscript preserved at the ARSI is a copy of the now-lost original booklet by Xiong Ding, which was hand copied by a Chinese Catholic convert named Ruohan 若翰 (John). Based on textual evidence and the context of the manuscript, the Cang ju must have circulated in both non-Christian and Sino-Christian communities during the early Qing dynasty (1644–1912), therefore, between the mid-seventeenth and early eighteenth century. This article also provides the first Chinese transcription and English translation of the Su shuo.listelement.badge.dso-type Item , Logika kwantowa a empiryczność logiki(Academicon, 2024) Drozdowska, ElżbietaW artykule podjęty jest problem empiryczności logiki, czyli możliwości zmiany logiki z powodów empirycznych. Omówiony jest argument Hilary’ego Putnama za empirycznością logiki bazujący na odkryciach z zakresu mechaniki kwantowej. Putnam uważał, że należy odrzucić logikę klasyczną i zastąpić ją logiką kwantową. Pogląd ten zwany jest „tezą Putnama”. Spotkała się ona z ostrą krytyką, m.in. Michaela Dummetta i Saula Kripkego. Choć ich krytyka jest w dużej mierze trafna, to nie uderza w ideę empiryczności logiki jako takiej. Celem niniejszego tekstu jest pokazanie, że można przedstawić odkrycie niedystrybutywności sądów kwantowych jako empiryczny fakt mający wpływ na rewizję adekwatności pewnych praw logiki, a więc że empiria może mieć wpływ na logikę. The article undertakes the issue of whether logic is empirical, that is, whether it is possible to modify logic due to empirical reasons. We will call this issue the problem of the empiricality of logic. Hilary Putnam’s famous argument based on discoveries in quantum mechanics is discussed. Putnam claimed that classical logic should be discarded and replaced by quantum logic. This view is called the “Putnam’s claim.” It was met with harsh criticism from Dummett and Kripke, among others. While their criticism is largely valid, it does not dismiss the idea that logic itself could be empirical. The aim of this paper is to show that it is possible to present the discovery of the non-distributivity of quantum propositions as an empirical fact with implications for the revision of the adequacy of certain laws of logic, and thus, that empirical facts can have an impact on logic.listelement.badge.dso-type Item , Transformacja cyfrowa: szanse i wyzwania dla przedsiębiorstw(Wydawnictwo KUL, 2021) Kawalec, PawełArtykuł prezentuje główne komponenty transformacji cyfrowej: jej czynniki zewnętrze, fazy oraz czynniki strategiczne. Wskazuje na wymiary transformacji cyfrowej w łańcuchu generowania wartości dodanej przedsiębiorstwa w oparciu o posiadane aktywa, dane pozyskane na podstawie użytkowania produktów oraz od konsumentów, a także cele i miary. Na podstawie zmodyfikowanej postaci modelu D. Teece’a scharakteryzowana została rola platform cyfrowych, ekosystemu, komplementarności oraz standardów w czerpaniu korzyści z innowacji. W artykule wyróżnione zostały podstawowe strategie rozwoju dla firm, które stosują strategie oparte na platformach, a mianowicie: rozwój rynku oparty na platformie, współtworzenie klientów i dywersyfikacja platformy. Artykuł prezentuje definicję kluczowych kategorii na podstawie przeglądu odnośnej literatury przedmiotu oraz przywołuje wybrane przykłady, ilustrujące omawiane kategorie i zależności. The article presents the main components of digital transformation: its external factors, phases and strategic factors. It indicates the dimensions of digital transformation in the value-added chain of a company based on the assets held, data obtained from the use of products and from consumers, as well as goals and measures. Based on the modified form of D. Teece's model, the role of digital platforms, the ecosystem, complementarity and standards in reaping the benefits of innovation was characterized. The article highlights the basic development strategies for companies that use platform-based strategies, namely: platform-based market development, customer co-creation and platform diversification. The article presents the definition of key categories on the basis of a review of the relevant literature on the subject and refers to selected examples illustrating the discussed categories and relationships.listelement.badge.dso-type Item , listelement.badge.dso-type Item , O dziejach rozwoju nauki prawa naturalnego(Wydawnictwo KUL, 2013) Stępień, Katarzynalistelement.badge.dso-type Item , Rec.: Michał Paluch OP, Dlaczego Tomasz, Warszawa: instytut Tomistyczny, 2012, 259 s.(Wydawnictwo KUL, 2013) Sulenta, Paulinalistelement.badge.dso-type Item , Między filozofią a literaturą. Sprawozdanie z 56. Tygodnia Filozoficznego(Wydawnictwo KUL, 2014) Pleskaczyńska, Marialistelement.badge.dso-type Item , Kultura a poznanie(Wydawnictwo KUL, 2014) Duma, TomaszArtykuł podejmuje problem relacji między kulturą a poznaniem. Autor ukazuje najważniejsze przejawy kryzysu współczesnej kultury, zaliczając do nich technicyzację życia, depersonalizację człowieka oraz relatywizację kultury. Głównej przyczyny takiego stanu rzeczy upatruje w oderwaniu kultury od natury, a zwłaszcza od naturalnych dyspozycji bytu ludzkiego, pośród których naczelne miejsce zajmuje rozum. Chodzi przede wszystkim o autonomizację kultury względem poznania, które w ostatnich czasach znacznie uległo relatywizmowi, tak iż jedyną sferą dostępną poznawczo człowiekowi pozostała jego własna twórczość. Konsekwencją tego jest zamknięcie się rozumu w sobie samym, skazujące kulturę na wyczerpanie. Jako powód autonomizacji kultury względem poznania autor wskazuje zagubienie trzech podstawowych aspektów poznania, wyróżnionych już przez Arystotelesa – teoretycznego, praktycznego i pojetycznego. Powrót do tego rozróżnienia uważa za konieczny warunek przywrócenia racjonalności zarówno samemu poznaniu, jak i kulturze. Analizując poszczególne aspekty poznania, wykazuje, iż poznanie teoretyczne jest realną podstawą wszelkiej racjonalnej aktywności człowieka, bez której nie może powstać żadna kultura. W poznaniu praktycznym natomiast podkreśla przyporządkowanie działania ludzkiego dobru, będącego jego jedynym i ostatecznym motywem, z czego wynika, że kulturotwórcze są przede wszystkim te działania, które motywowane są realnym, a nie pozornym dobrem. Odnotowuje również, że poznanie pojetyczne nie może sprowadzać się do dowolnego realizowania się wyobraźni i siły twórczej człowieka, gdyż jest ono rezultatem poznania teoretycznego i praktycznego, wyrażającym się w doskonaleniu świata natury poprzez narzucanie nań praw ducha. W świetle tego, co powiedziano, podstawowym celem tworzonej przez człowieka kultury jest doskonalenie się jego samego w wyżej wymienionych aspektach. The article deals with the problem of relation between culture and cognition. The author presents the most important manifestations of the crisis of contemporary culture, counting among them the technicization of life, the depersonalization of man and the relativization of value. The main cause of such situation sees in the separateness of culture from nature, and especially from human being’s natural dispositions, among them the principal place has the mind. It concerns first of all the autonomization of culture in respect to cognition, which in recent times significantly has been undergo to relativism, so that the only sphere available to man’s cognition remained his own creativeness. The consequence of it is a closing up of the mind in itself, convicting the culture to exhaustion. As a reason of the culture’s autonomization in relation to cognition author points out the loss of three basic aspects of knowledge, distinguished already by Aristotle – theoretical, practical, and pojetical. A return to this distinction regards as necessary condition to restore the rationality both alone cognition and culture as well. Analysing various aspects of knowledge shows that theoretical cognition is a real basis of all rational human activity, without which any culture cannot arise. In the practical cognition whereas emphasizes an assignment of human action to good, which is its one and ultimate motive, whereof implies that culture-creative are first of all those activities that are motivated by real and not by seeming good. He also notes that pojetical knowledge cannot be reduced to a freely realization of human imagination or creative powers of man, because it is the result of theoretical and practical cognition, expressing in perfecting of the world of nature by imposing upon it the laws of spirit. In the light of what has been said the fundamental purpose of the created by man culture is perfecting of himself in the above-mentioned aspects.listelement.badge.dso-type Item , Prawda prawdzie nierówna(Wydawnictwo KUL, 2014) Wiśniewski, Hubert